Ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού σε δικτυακές αγορές - Θεωρία και μελέτες περιπτώσεων

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ανταγωνισμού στις ψηφιακές δικτυακές αγορές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντιμετώπιση πρακτικών κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στο πλαίσιο του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, ιδίως στο περιβάλλον των σύγχρονων ψηφιακών πλατφορμών. Η ανάδυση των πλατφορμών αυτών και η διαμόρφωση ισχυρών ψηφιακών οικοσυστημάτων ανέδειξαν νέες μορφές οικονομικής ισχύος, οι οποίες συνδέονται με χαρακτηριστικά όπως τα δικτυακά αποτελέσματα (network effects), τη συγκέντρωση δεδομένων, τις οικονομίες κλίμακας και τους μηχανισμούς εξάρτησης των χρηστών (lock-in effects). Οι εξελίξεις αυτές δημιούργησαν νέες προκλήσεις στην εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου ανταγωνισμού και ιδίως στην αντιμετώπιση πρακτικών κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στις ψηφιακές αγορές. Στο πλαίσιο αυτό, η εργασία εξετάζει κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο του ενωσιακού δικαίου ανταγωνισμού και οι παραδοσιακοί μηχανισμοί αντιμετώπισης της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης μπορούν να ανταποκριθούν στις ιδιαιτερότητες των ψηφιακών δικτυακών αγορών. Παράλληλα, διερευνάται πώς η εμπειρία από την εφαρμογή των κανόνων αυτών συνέβαλε στη σταδιακή εξέλιξη της ευρωπαϊκής ρυθμιστικής προσέγγισης και στον εμπλουτισμό της ρυθμιστικής φαρέτρας του ενωσιακού νομοθέτη, τόσο μέσω νέων κανονιστικών παρεμβάσεων όσο και μέσω σύγχρονων οικονομικών και μεθοδολογικών εργαλείων. Για τον σκοπό αυτό, αναλύονται τα θεωρητικά θεμέλια της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ανταγωνισμού, η έννοια της δεσπόζουσας θέσης, καθώς και τα ιδιαίτερα οικονομικά χαρακτηριστικά των ψηφιακών αγορών. Παράλληλα, εξετάζεται η σχετική νομολογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από εμβληματικές υποθέσεις που αφορούν μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, όπως η Google και η Apple. Η μεθοδολογία που ακολουθείται βασίζεται στη μελέτη της ενωσιακής νομοθεσίας, της σχετικής νομολογίας, της θεωρίας του δικαίου ανταγωνισμού και της οικονομικής βιβλιογραφίας που αφορά τις ψηφιακές αγορές. Μέσα από τη συνδυαστική εξέταση των ανωτέρω, η εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει τις σύγχρονες προκλήσεις που ανακύπτουν στις ψηφιακές δικτυακές αγορές και να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση προσαρμόζει σταδιακά τα ρυθμιστικά της εργαλεία στις ιδιαιτερότητες της ψηφιακής οικονομίας, με στόχο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, τη μείωση των στρεβλώσεων που συνδέονται με την ισχύ των ψηφιακών πυλωρών και την ενίσχυση της προστασίας των χρηστών. Τέλος, διατυπώνονται συμπεράσματα και κριτικές παρατηρήσεις σχετικά με τη σταδιακή μετάβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από ένα κατεξοχήν ex post μοντέλο επιβολής των κανόνων ανταγωνισμού προς ένα πολυεπίπεδο και περισσότερο προληπτικό σύστημα ρύθμισης των ψηφιακών αγορών, καθώς και ως προς τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν τα νέα αυτά εργαλεία στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της ψηφιακής οικονομίας.