Κυβερνοασφάλεια και τεχνητή νοημοσύνη στην ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει δύο από τις πιο κομβικές παραμέτρους που διαμορφώνουν σήμερα το τοπίο της ψηφιακής δικαιοσύνης: την Τεχνητή Νοημοσύνη και την Κυβερνοασφάλεια. Αφετηρία της ανάλυσης αποτελεί η διαπίστωση ότι τα δικαστικά συστήματα δεν μπορούν πλέον να παραμένουν αναλλοίωτα μπροστά στη ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη· η ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης δεν είναι επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύεται το οικοσύστημα της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e- Justice), με αναφορά στα κύρια ευρωπαϊκά εργαλεία διασυνοριακής διαλειτουργικότητας, EUR-Lex, N-Lex, e-CODEX, ECRIS, καθώς και στα ελληνικά συστήματα ψηφιοποίησης, όπως το ΟΣΔΔΥ-ΔΔ και η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων. Στο δεύτερο κεφάλαιο ερευνάται ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης στη δικαστική λειτουργία, από τις βασικές έννοιες της μηχανικής μάθησης και της βαθιάς μάθησης έως τις εφαρμογές της σε πραγματικές συνθήκες: ψηφιακές δικαστικές αίθουσες, έξυπνα δικαστήρια στην Κίνα, το εγχείρημα της Εσθονίας για αυτοματοποιημένη επίλυση μικροδιαφορών και την πλατφόρμα e-Curia. Παράλληλα, εξετάζεται η επίδραση της ΤΝ στο δικαίωμα στη δίκαιη δίκη, στην αρχή του νόμιμου δικαστή και στη διαδικαστική δικαιοσύνη υπό το πρίσμα του Ευρωπαϊκού Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και της ΕΣΔΑ. Το τρίτο κεφάλαιο αφιερώνεται στην κυβερνοασφάλεια ως θεμελιώδη εγγύηση λειτουργίας του ψηφιακού δικαστικού συστήματος. Αναλύονται το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, από την Οδηγία NIS 1 στη NIS 2, καθώς και το ελληνικό νομοθετικό οπλοστάσιο, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχέση μεταξύ Τεχνητής Νοημοσύνης και κυβερνοασφάλειας στο πλαίσιο του Κανονισμού AI Act. Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζεται το κυβερνοέγκλημα και η αντιμετώπισή του από την ποινική δικαιοσύνη: phishing, pharming, hacking, deepfakes ως αποδεικτικά μέσα, καθώς και η ποινική προστασία των προσωπικών δεδομένων βάσει του ν. 4624/2019 και του GDPR. Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο καταγράφονται οι βασικές προκλήσεις που θέτει η χρήση της ΤΝ στη δικαιοσύνη, αλγοριθμική προκατάληψη, έλλειψη διαφάνειας, κίνδυνος υποκατάστασης του δικαστή, και αναζητούνται προτεινόμενες λύσεις που εξισορροπούν την τεχνολογική αποδοτικότητα με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Κεντρικό συμπέρασμα της εργασίας είναι ότι η ΤΝ μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον εκσυγχρονισμό της δικαιοσύνης, υπό την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση ότι παραμένει εργαλείο υποστήριξης, και όχι υποκατάστασης, της ανθρώπινης δικαστικής κρίσης. Η αρχή του ανθρώπινου ελέγχου, η διαφάνεια των αλγοριθμικών συστημάτων και μια ισχυρή κυβερνοασφάλεια δεν αποτελούν τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά συνταγματικές και δικονομικές εγγυήσεις που δεν επιδέχονται συμβιβασμό.