Topics on the economics of inequality

Abstract

Η οικονομική ανισότητα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα της σύγχρονης εποχής, καθώς επηρεάζει την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή, τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και τη χάραξη δημόσιας πολιτικής. Παρότι η σχετική βιβλιογραφία έχει αναδείξει πληθώρα προσδιοριστικών παραγόντων της εισοδηματικής ανισότητας, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά ερευνητικά κενά ως προς τον ρόλο ορισμένων θεσμικών, δημογραφικών και κοινωνικών μεταβλητών. Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί να συμβάλει στην κάλυψη αυτών των κενών, διερευνώντας εμπειρικά την επίδραση τριών παραγόντων στην εισοδηματική ανισότητα: της πολιτικής ανισότητας, της μετανάστευσης και των ανισοτήτων στην υγεία. Η διατριβή ξεκινά με εκτενή επισκόπηση της θεωρητικής και εμπειρικής βιβλιογραφίας σχετικά με την οικονομική ανισότητα. Παρουσιάζεται η ιστορική εξέλιξη του φαινομένου από τις προνεωτερικές κοινωνίες έως τη σύγχρονη εποχή, αναλύονται οι κυριότερες θεωρητικές προσεγγίσεις και εξετάζονται οι σημαντικότεροι δείκτες μέτρησης της εισοδηματικής και περιουσιακής ανισότητας. Το πρώτο κεφάλαιο εξετάζει τη σχέση μεταξύ πολιτικής ανισότητας και εισοδηματικής ανισότητας. Η βασική υπόθεση είναι ότι οι ανισότητες στην πολιτική συμμετοχή, στην εκπροσώπηση και στην επιρροή επί της διαδικασίας λήψης αποφάσεων επηρεάζουν τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών, περιορίζοντας την αναδιανεμητική τους αποτελεσματικότητα και ενισχύοντας τη συγκέντρωση του εισοδήματος στα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα. Το δεύτερο κεφάλαιο διερευνά την επίδραση της μετανάστευσης στην εισοδηματική ανισότητα. Η ανάλυση εξετάζει τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι μεταναστευτικές ροές επηρεάζουν την αγορά εργασίας, την οικονομική ανάπτυξη, τη δημοσιονομική πολιτική και τη διανομή του εισοδήματος. Το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στη σχέση μεταξύ ανισοτήτων στην υγεία και εισοδηματικής ανισότητας. Η υγεία αντιμετωπίζεται ως θεμελιώδης παράγοντας ανθρώπινου κεφαλαίου, ο οποίος επηρεάζει την παραγωγικότητα, τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και τις δυνατότητες δημιουργίας εισοδήματος. Η βασική συμβολή της διατριβής έγκειται στην εμπειρική διερεύνηση τριών διαφορετικών αλλά αλληλένδετων διαστάσεων της οικονομικής ανισότητας, χρησιμοποιώντας συγκρίσιμα διακρατικά δεδομένα και σύγχρονες οικονομετρικές μεθόδους. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι η εισοδηματική ανισότητα δεν αποτελεί αποκλειστικά αποτέλεσμα οικονομικών διεργασιών, αλλά διαμορφώνεται από ένα ευρύτερο πλέγμα θεσμικών, κοινωνικών και δημογραφικών παραγόντων. Κατά συνέπεια, ο έλεγχος της εισοδηματικής ανισότητας απαιτεί ολοκληρωμένες δημόσιες πολιτικές που ενισχύουν τη δημοκρατική συμμετοχή, προάγουν την κοινωνική ένταξη των μεταναστών και περιορίζουν τις ανισότητες στην πρόσβαση και στα αποτελέσματα της υγείας.