Πολυκριτηριακή ανάλυση αποφάσεων για την κατανομή των πόρων και την ιεράρχηση προτεραιοτήτων στα συστήματα υγείας

Abstract

Η κατανομή των περιορισμένων πόρων στα συστήματα υγείας αποτελεί σύνθετο πρόβλημα λήψης αποφάσεων, καθώς απαιτεί τη συνεκτίμηση υγειονομικών, οικονομικών, κοινωνικών και οργανωτικών παραμέτρων. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η ανάπτυξη ενός συστηματικού και τεκμηριωμένου πλαισίου για την ιεράρχηση προτεραιοτήτων και την κατανομή των πόρων στο μακρο-επίπεδο, με εφαρμογή στους Τομείς Υγειονομικής Δραστηριότητας (HC1-HC7) του Συστήματος Λογαριασμών Υγείας, στο ελληνικό σύστημα υγείας. Η έρευνα αναπτύσσεται σε τρία διαδοχικά εμπειρικά στάδια. Αρχικά, αναλύεται συγκριτικά η λειτουργική κατανομή των δαπανών υγείας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με δεδομένα της Eurostat για το 2023, και μέσω ιεραρχικής ανάλυσης συστάδων αναγνωρίζονται διακριτά πρότυπα κατανομής πόρων. Στη συνέχεια εφαρμόζεται Πολυκριτηριακή Ανάλυση Αποφάσεων, βασισμένη στη Multi-Attribute Value Theory και στο Weighted Sum Model, σε συνδυασμό με τροποποιημένη διαδικασία Delphi τριών φάσεων για την επικύρωση και στάθμιση των κριτηρίων και την αξιολόγηση των Τομέων Υγειονομικής Δραστηριότητας. Τέλος, τα αποτελέσματα συνδυάζονται με το ευρωπαϊκό εμπειρικό σημείο αναφοράς για τη διαμόρφωση προτεινόμενης κατανομής-στόχου και την προσομοίωση σεναρίων σύγκλισης. Η τελική ιεράρχηση αναδεικνύει ως υψηλότερη προτεραιότητα την πρόληψη (HC6), ακολουθούμενη από την εξωνοσοκομειακή και κατ’ οίκον θεραπευτική φροντίδα (HC1.3-4), τα φαρμακευτικά προϊόντα (HC5.1) και την αποκατάσταση (HC2). Η προτεινόμενη κατανομήστόχος υποδεικνύει μείωση της σχετικής εξάρτησης από την ενδονοσοκομειακή θεραπευτική φροντίδα και τη φαρμακευτική δαπάνη και ενίσχυση της εξωνοσοκομειακής φροντίδας, της αποκατάστασης και της μακροχρόνιας φροντίδας. Τα σενάρια προσομοίωσης δείχνουν ότι η μετάβαση αυτή προϋποθέτει παράλληλη αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης, με στόχο το 6,5% του ΑΕΠ, και αναδιάρθρωση του μείγματος δημόσιας και ιδιωτικής δαπάνης. Η εισαγωγή περιορισμού στη μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης αναδεικνύει επιπλέον το κόστος ευκαιρίας που δημιουργούν οι περιορισμοί εφαρμοσιμότητας. Η παρούσα διατριβή, λοιπόν, συνδέει τη συγκριτική εμπειρική ανάλυση, τις προτιμήσεις εμπειρογνωμόνων και την προσομοίωση πολιτικής σε ένα ενιαίο πλαίσιο υποστήριξης αποφάσεων, υποστηρίζοντας τη μετάβαση προς ένα λιγότερο νοσοκομειοκεντρικό και περισσότερο προσανατολισμένο στην πρόληψη και τη συνεχή φροντίδα ελληνικό σύστημα υγείας, χωρίς η προτεινόμενη κατανομή να αντιμετωπίζεται ως απόλυτη ή μηχανιστικά προσδιορισμένη βέλτιστη λύση.