Πως επηρεάζουν τα γεωχωρικά δεδομένα, οι οικονομικοί δείκτες και το ανθρώπινο κεφάλαιο τη χωρική-οικονομική ανθεκτικότητα στην Αττική

Abstract

Η εργασία διερευνά πώς τα γεωχωρικά χαρακτηριστικά, η οικονομική δομή και το ανθρώπινο κεφάλαιο συνδέονται με τη χωρική–οικονομική ανθεκτικότητα των 66 δήμων της Αττικής κατά την περίοδο 2011–2021. Αξιοποιούνται στοιχεία των Απογραφών Πληθυσμού– Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ και γεωμετρίες LAU του Eurostat GISCO. Η ανθεκτικότητα αποτυπώνεται με σύνθετο δείκτη, ο οποίος συνδυάζει τις μεταβολές της απασχόλησης, του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και της ανεργίας. Η διερεύνηση περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, χαρτογράφηση, Global Moran’s I, LISA, υποδείγματα OLS με ανθεκτικά σφάλματα HC3 και χωρικά υποδείγματα SAR και SEM. Μεταξύ 2011 και 2021 ο πληθυσμός της Αττικής μειώθηκε κατά 0,38%, ενώ η απασχόληση αυξήθηκε κατά 8,30% και η ανεργία υποχώρησε από 18,03% σε 12,47%. Ωστόσο, οι μεταβολές διαφοροποιήθηκαν έντονα μεταξύ κεντρικών, περιαστικών και νησιωτικών δήμων. Ο δείκτης ανθεκτικότητας εμφάνισε θετική χωρική αυτοσυσχέτιση (Moran’s I=0,371), με συστάδες υψηλών τιμών κυρίως σε δυτικούς και ανατολικούς περιαστικούς άξονες και χαμηλών τιμών σε νησιωτικούς δήμους. Το βασικό OLS εξήγησε το 35,2% της διακύμανσης, αλλά παρουσίασε ετεροσκεδαστικότητα και χωρικά συσχετισμένα κατάλοιπα. Η αρχική πυκνότητα είχε τη σταθερότερη αρνητική σχέση με την ανάκαμψη. Τα SAR και SEM βελτίωσαν την προσαρμογή και εξάλειψαν την υπολειμματική χωρική εξάρτηση, ενώ τα αποτελέσματα για την οικονομική συγκέντρωση και την εκπαίδευση αποδείχθηκαν ευαίσθητα στην προδιαγραφή. Συμπεραίνεται ότι η ανθεκτικότητα είναι χωρικά διαφοροποιημένη και αλληλεξαρτώμενη, συνεπώς απαιτούνται στοχευμένες, διαδημοτικά συντονισμένες πολιτικές. Η μελέτη συμβάλλει στη δημοτική μέτρηση της ανθεκτικότητας συνδυάζοντας GIS, σύνθετους δείκτες και χωρική οικονομετρία. Τα ευρήματα ερμηνεύονται ως συσχετίσεις, επειδή οι δύο απογραφικές τομές, η χωρική συνάθροιση και οι προσεγγιστικές μεταβλητές δεν επιτρέπουν ασφαλή αιτιώδη συμπεράσματα.