European funding and regional developmental transition in the context of energy transition : the case of Western Macedonia and Megalopolis

Abstract

Η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στην εξέταση του πώς τα χρηματοοικονομικά εργαλεία που παρέχει η Ευρώπη έχουν συμβάλει στη μετα-λιγνιτική μετάβαση των ελληνικών περιοχών που εξαρτώνται έντονα από δραστηριότητες εξόρυξης λιγνίτη. Χρησιμοποιείται η μέθοδος συγκριτικής ανάλυσης μελετών περίπτωσης για δύο μελέτες περίπτωσης, συγκεκριμένα τη Δυτική Μακεδονία (NUTS-2) και τον Δήμο Μεγαλόπολης (NUTS-3 / LAU 1), με στόχο να απαντηθούν οι ακόλουθες ερευνητικές ερωτήσεις: (α) σε ποιο βαθμό η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση είναι καθοριστική για να πραγματοποιηθεί η διαδικασία μετάβασης, (β) σε ποιο βαθμό ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης και άλλα εργαλεία πολιτικής συνοχής αντιμετωπίζουν τις δομικές και χωρικές ανισότητες, και (γ) σε ποιο βαθμό τα ζητήματα διακυβέρνησης εμποδίζουν την εφαρμογή μιας διαδικασίας μετάβασης που μπορεί να χαρακτηριστεί αποτελεσματική και δίκαιη. Η θεωρία περιλαμβάνει ιδέες από τη θεωρία περιφερειακής ανάπτυξης, θεωρίες άνισης περιφερειακής ανάπτυξης, την εδαφική δικαιοσύνη καθώς και τη πολιτική συνοχής της ΕΕ και προσεγγίσεις πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Μεθοδολογικά, χρησιμοποιούνται κυρίως ποιοτικές μεθόδοι για την εξέταση πρωτογενών πηγών όπως κανονισμών της ΕΕ και εθνικών κανονισμών, σχεδίων ανάπτυξης, εκθέσεων αξιολόγησης και άλλων σχετικών δεδομένων και εγγράφων μαζί με επιλεκτικούς κοινωνικοοικονομικούς δείκτες. Όσον αφορά τα κριτήρια αξιολόγησης, η ανάλυση θα εξετάσει τα ποσοστά απορρόφησης των πόρων, τα πρώτα αποτελέσματα εφαρμογής, τα μέτρα οικονομικής διαφοροποίησης καθώς και την οργανωτική ικανότητα των εμπλεκόμενων φορέων στη διαδικασία μετά τον λιγνίτη. Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα κονδύλια της ΕΕ ειναι ουσιαστικά για τον καθορισμό νέων τροχιών ανάπτυξης και στις δύο περιπτώσεις μελέτης· παρ' όλα αυτά, οι επιδράσεις είναι σχετικά άνισες και αρκετά καθυστερημένες λόγω υψηλής γραφειοκρατίας, χαμηλής ικανότητας απορρόφησης, ασυμφωνίας μεταξύ εκπαίδευσης και διαθέσιμων θέσεων εργασίας, χαμηλής ικανότητας τοπικής διακυβέρνησης και λειψής συμμετοχής των ενδιαφερομένων μερών. Τα συμπεράσματα αναδεικνύουν ότι τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία είναι μεν απαραίτητα για τη στήριξη της απολιγνιτοποίησης των υπό εξέταση περιοχών, ωστόσο δεν αρκούν από μόνα τους για τη διαμόρφωση μιας μετάβασης που θα είναι ταυτόχρονα δίκαιη, αποτελεσματική και αναπτυξιακά βιώσιμη.