Δέσμευση άνθρακα στο έδαφος : ποσοτική αξιολόγηση πρακτικών αναγεννητικής γεωργίας

Abstract

Το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής έχει ήδη παρουσιάσει τις αρνητικές επιπτώσεις σε όλα τα οικοσυστήματα και ο μετριασμός τους είναι, περισσότερο από ποτέ, αναγκαίος. Στο πλαίσιο αυτό, ο γεωργικός τομέας, ενώ εκπέμπει αέρια του θερμοκηπίου από την παραγωγική του διαδικασία, διαφοροποιείται από τους άλλους τομείς, όπως η βιομηχανία, η ναυτιλία, κλπ., καθώς αποτελεί και έναν φυσικό μηχανισμό δέσμευσης άνθρακα μέσω της διαχείρισης των εδαφικών πόρων. Ο μηχανισμός αυτός γίνεται ισχυρότερος όταν υιοθετούνται βιώσιμες διαχειριστικές πρακτικές που μπορούν να μετατρέψουν τη γεωργία από πηγή εκπομπών σε ενεργό δεξαμενή δέσμευσης άνθρακα. Η αναγεννητική γεωργία αποτελεί μια βιώσιμη, εναλλακτική και ολιστική προσέγγιση για τη διαχείριση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Οι αρχές της αναγεννητικής γεωργίας περιλαμβάνουν την αποκατάσταση της λειτουργίας του εδάφους, την ενίσχυση της βιοποικιλότητας και τη βελτίωση της μακροχρόνιας ανθεκτικότητας των συστημάτων. Η παρούσα εργασία εξετάζει τον ρόλο των αναγεννητικών πρακτικών στη δέσμευση οργανικού άνθρακα στο έδαφος, με έμφαση στις δενδρώδεις καλλιέργειες και ειδικότερα στους μεσογειακούς ελαιώνες. Αρχικά, παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο της αναγεννητικής γεωργίας και η σύνδεση της με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης. Στη συνέχεια, αναλύεται η σημασία του εδαφικού άνθρακα για τη λειτουργικότητα του εδάφους και εξετάζονται οι βασικές αναγεννητικές πρακτικές διαχείρισης όπως η μόνιμη χορτοκάλυψη, η μειωμένη κατεργασία του εδάφους, η αξιοποίηση οργανικών εισροών, κ.λπ. Στο μεθοδολογικό μέρος της εργασίας, εφαρμόζεται η μεθοδολογία του IPCC σχετικά με τα αποθέματα οργανικού άνθρακα, για την εκτίμηση της μεταβολής του αποθέματος οργανικού άνθρακα (SOC) σε μια μελέτη περίπτωσης ελαιώνα που βρίσκεται στην Πελοπόννησο, στην Ελλάδα. Η ανάλυση βασίζεται σε τυποποιημένους συντελεστές σύμφωνα με το Tier 1 του IPCC, προκειμένου να εκτιμηθεί η μεταβολή της δέσμευσης οργανικού άνθρακα, συγκριτικά με ένα συμβατικό σενάριο διαχείρισης. Παράλληλα η εργασία εξετάζει τη δυνατότητα σύνδεσης των πρακτικών αυτών με τις αγορές άνθρακα (carbon markets), αναδεικνύοντας τον ρόλο των πιστώσεων άνθρακα (carbon credits) ως ενός πιθανού οικονομικού κινήτρου για την υιοθέτηση βιώσιμων γεωργικών πρακτικών. Η ενσωμάτωση της γεωργίας στις αγορές άνθρακα μπορεί να συμβάλει τόσο στην ενίσχυση του εισοδήματος των παραγωγών όσο και στην επίτευξη των στόχων μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημασία των πρακτικών διαχείρισης του εδάφους για την ενίσχυση της δέσμευσης άνθρακα και τη συμβολή της γεωργίας στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.