Η επίδραση του Κυπριακού ζητήματος και των ελληνοτουρκικών ζητημάτων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις την περίοδο 1967-1980

Abstract

Την περίοδο διακυβέρνησης της Ελλάδας από την δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974), δύο γεγονότα ήταν σταθμοί για την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων στο Αιγαίο, η εκκίνηση για έρευνες για υδρογονάνθρακες από την ελληνική πλευρά, σε συνεργασία με την αμερικανική κοινοπραξία Oceanic, στην ευρύτερη περιοχή Καβάλας-Θάσου και η έξοδος του Τουρκικού ερευνητικού-ωκεανογραφικού σκάφους Τσάνταρλι σε αμφισβητούμενα χωρικά ύδατα στο Αιγαίο. Μεταγενέστερα, ξεδιπλώθηκαν οι διαφορές των δύο μερών για τον έλεγχο του εναερίου χώρου μέσω της ΝΟΤΑΜ 714 (καθόριζε μία οροθετική γραμμή αναφοράς στη μέση του Αιγαίου που ταυτιζόταν με τον 25ο μεσημβρινό και γνωστοποιούσε ότι τα αεροσκάφη που θα πετούσαν ανατολικά της γραμμής όφειλαν να λογοδοτούν στο κέντρο εναέριας κυκλοφορίας Κωνσταντινούπολης αλλά και να λαμβάνουν οδηγίες από αυτό) και κατά επέκταση, με αμφισβήτηση της κυριότητας πολλών νησίδων και βραχονησίδων του Αιγαίου (αφού δεν ταυτιζόταν η έκταση της χωρικών υδάτων με αυτήν του εναερίου χώρου). Επιπλέον, η Τουρκία ξεκίνησε να ζητάει την αποστρατικοποίηση των παρακείμενων στα Μικρασιατικά παράλια ελληνικών νησιών, επικαλούμενη την ασφάλεια της ενδοχώρας της. Στο μέτωπο του Κυπριακού, το μείζον γεγονός αποτέλεσε η σύγκρουση της Κοφίνου το 1967, η οποία οδήγησε σε απόσυρση από ελληνικής πλευράς της μεραρχίας, που αριθμούσε 10000 οπλίτες, από τη Μεγαλόνησο, γεγονός που κατέστησε την Κύπρο ευάλωτη σε ενδεχόμενη τουρκική επίθεση. Οι διαρκώς επιδεινούμενες σχέσεις μεταξύ της ελληνικής χούντας του Δημητρίου Ιωαννίδη, που επιθυμούσε σφόδρα την ένωση Ελλάδας-Κύπρου, και του Κύπριου ηγέτη, αρχιεπισκόπου Μακαρίου, που προέκρινε την αδέσμευτη ανεξαρτησία ως πιο εφικτή λύση, κορυφώθηκαν με το άφρον πραξικόπημα της ελληνικής δικτατορίας και την ανατροπή του Μακαρίου. Το πραξικόπημα ενεργοποίησε τα αντανακλαστικά της Τουρκίας, η οποία επικαλούμενη τη συνθήκη εγγυήσεως Ζυρίχης-Λονδίνου επενέβη εισβάλλοντας σε δύο φάσεις, «Αττίλας» 1 και 2, καταλαμβάνοντας το 37 % του Κυπριακού εδάφους, επιφέροντας ανθρωπιστική καταστροφή με χιλιάδες νεκρούς, τραυματίες κι αγνοούμενους. Το χρονικό διάστημα 1974-1980, όπου τα ηνία της χώρας κράτησαν η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας αρχικά και κατόπιν οι κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας, Καραμανλή και Ράλλη, δύο μείζονα γεγονότα σημάδεψαν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στο Αιγαίο η έξοδος του ερευνητικού σκάφους «Χόρα» σε ελληνικά χωρικά ύδατα και η υπογραφή του Πρακτικού της Βέρνης. Οι προϋπάρχουσες διαφορές (χωρικά ύδατα, εναέριος χώρος, στρατιωτική παρουσία στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου) παρέμειναν αμετάβλητες. Επιπρόσθετα η Τουρκία άρχισε να θέτει συστηματικά ζήτημα ύπαρξης τουρκικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη, θέση που η Ελλάδα αρνιόταν κατηγορηματικά καθώς υποστήριζε πως η μειονότητα είχε αποκλειστικά θρησκευτικό χαρακτήρα και συγκεκριμένα μουσουλμανικό, δεν αποτελούσε επομένως εθνική μειονότητα αλλά θρησκευτική. Ακόμη στο Κυπριακό ζήτημα διεξήχθησαν συνομιλίες σε επίπεδο κορυφής Ντενκτάς - Μακαρίου και Ντενκτάς - Κυπριανού υπό την αιγίδα του Ο.Η.Ε., όπου απέβησαν άκαρπες, με τραγική συνέπεια την εδραίωση της διαίρεσης και διχοτόμησης του νησιού• απότοκο της τουρκικής εισβολής και κατοχής στo βόρειο τμήμα της Κύπρου.