Το θρησκευτικό δόγμα ως διαμορφωτής χάραξης εξωτερικής πολιτικής : η περίπτωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει το θρησκευτικό δόγμα ως διαμορφωτή εξωτερικής πολιτικής με επίκεντρο την περίπτωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν κατά την περίοδο 2013-2025. Στην προκειμένη περίπτωση, η έρευνα επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα κατά πόσον η θρησκεία επηρεάζει ουσιωδώς τη διπλωματική συμπεριφορά της Τεχεράνης και με ποιον τρόπο οι διαμορφωτές λήψεως αποφάσεων αξιοποιούν το σιιτικό Ισλάμ και την επαναστατική ιδεολογία για την προώθηση των κρατικών συμφερόντων στο περιφερειακό και διεθνές σύστημα. Στο παρόν πόνημα χρησιμοποιείται η επαγωγική συλλογιστική πορεία, η στρατηγική της ποιοτικής έρευνας και το ερευνητικό σχέδιο της μελέτης περίπτωσης. Παράλληλα, η εργασία εμπλουτίζεται με εννοιολογικά και θεωρητικά εργαλεία που αντλούνται από τον νεοκλασικό ρεαλισμό, με στόχο να αναλυθεί ο τρόπος με τον οποίο οι εσωτερικοί παράγοντες, η κρατική ιδεολογία, η σχετική ισχύς και οι πιέσεις του διεθνούς περιβάλλοντος συνδράμουν στη χάραξη της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής. Τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι το θρησκευτικό δόγμα δεν λειτουργεί αυτοτελώς, αλλά ως κρίσιμος πολλαπλασιαστής ισχύος, νομιμοποίησης και επιρροής. Η Τεχεράνη αξιοποιεί τη θρησκεία, την αντισιωνιστική ρητορική και την επαναστατική ιδεολογία για να επηρεάσει κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες, να οικοδομήσει δίκτυα συμμαχιών και να επιδιώξει την εξωτερική εξισορρόπηση των ανταγωνιστών της. Ωστόσο, αποδεικνύεται ότι η αποτελεσματικότητα της πολιτικής αυτής δεν είναι πάντοτε σταθερή ούτε διαχρονική, διότι εξαρτάται από τις αντιλήψεις των ελίτ, τις μεταβολές στο περιφερειακό υποσύστημα και τους περιορισμούς που επιβάλλει το διεθνές σύστημα. Συμπερασματικά, υποστηρίζεται πως η θρησκεία επηρεάζει ουσιωδώς την εξωτερική πολιτική του Ιράν, όχι όμως ως αποκλειστικός παράγοντας, αλλά σε συνάρτηση με τη στρατηγική, τη γεωπολιτική και την επιβίωση του καθεστώτος.