Η εθνική ασφάλεια ως λόγος περιορισμού του ατομικού δικαιώματος στο απόρρητο της επικοινωνίας. Η περίπτωση του πρόσφατου άρθρου 87 Ν. 4790/2021 (ΦΕΚ 48Α/31.03.2021)

Abstract

Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία εξετάζει το δικαίωμα στο απόρρητο της επικοινωνίας και τους όρους υπό τους οποίους αυτό μπορεί να περιοριστεί για λόγους εθνικής ασφάλειας. Το άρθρο 19 του Συντάγματος καθιερώνει την απόλυτη προστασία του απορρήτου, επιτρέποντας εξαιρέσεις μόνο με τυπικό νόμο και για δύο συγκεκριμένους λόγους: την εθνική ασφάλεια και τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Οι εξαιρέσεις αυτές πρέπει να ερμηνεύονται στενά και να συνοδεύονται από θεσμικές εγγυήσεις, ώστε να αποτρέπεται η αυθαιρεσία. Η εργασία αναλύει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα, ξεκινώντας από τον ν. 2225/1994 και φθάνοντας έως τον ν. 5002/2022, με έμφαση στο άρθρο 87 του ν. 4790/2021, το οποίο προκάλεσε έντονες συζητήσεις καθώς προέβλεπε τη δυνατότητα μόνιμου αποκλεισμού του θιγόμενου από την ενημέρωση για την άρση του απορρήτου του. Η διάταξη αυτή αντικαταστάθηκε από τον ν. 5002/2022, ωστόσο, το ζήτημα της επαρκούς διαφάνειας και λογοδοσίας παραμένει στο επίκεντρο. Η μελέτη εξετάζει διεξοδικά την έννοια της «εθνικής ασφάλειας», η οποία αποτελεί τον βασικό περιοριστικό λόγο, τόσο στη θεωρία όσο και στη νομολογία ελληνικών και ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απόφαση ΟλΣτΕ 465/2024, με την οποία κρίθηκε αντισυνταγματική η πλήρης εξαίρεση του πολίτη από την ενημέρωση μετά το πέρας της παρακολούθησης. Η νομολογία αυτή, σε συνδυασμό με τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ, υπογραμμίζει την ανάγκη για αυστηρό έλεγχο, αναλογικότητα και θεσμικές εγγυήσεις. Στο τελευταίο μέρος, η εργασία προβαίνει σε κριτική αποτίμηση του ισχύοντος πλαισίου, αναδεικνύοντας τα θεσμικά ελλείμματα, ιδίως ως προς τη διασφάλιση του δικαιώματος ενημέρωσης και τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας. Συμπερασματικά, η έννοια της εθνικής ασφάλειας, αν και συνταγματικά θεμιτός λόγος περιορισμού, δεν μπορεί να ερμηνεύεται καταχρηστικά ούτε να οδηγεί σε κατάλυση του πυρήνα του δικαιώματος στο απόρρητο της επικοινωνίας. Η προστασία του απορρήτου αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη διατήρηση του κράτους δικαίου, την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Πολιτεία και τη λειτουργία της δημοκρατίας.