Διαχείριση αποβλήτων στην παραγωγή τροφίμων

Abstract

Η κλιματική κρίση και οι επιπτώσεις της στο περιβάλλον και την καθημερινότητα των πολιτών καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για ανάπτυξη και εφαρμογή περιβαλλοντικά βιώσιμων πρακτικών σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Ο κλάδος της παραγωγής τροφίμων ευθύνεται για μεγάλο μέρος εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και γενικότερα περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα είναι η διαχείριση των αποβλήτων που προκύπτουν σε όλα τα στάδια από την παραγωγή έως και την κατανάλωση και απόρριψη των τροφίμων από τους καταναλωτές.

Στην παρούσα εργασία αναλύονται οι βασικές έννοιες, πρακτικές και διαδικασίες που σχετίζονται με κάθε επιμέρους στάδιο της παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων. Παρουσιάζεται το νομικό και θεσμικό πλαίσιο που υπάρχει στο παρόν στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έπειτα, αναφέρονται καλές πρακτικές που συμβάλλουν στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα και παραδείγματα πρακτικής εφαρμογής από καινοτόμες επιχειρήσεις και βιομηχανικά οικοσυστήματα.

Η ανάλυση επικεντρώνεται αρχικά στο στάδιο της παραγωγής των τροφίμων, με έμφαση στην ανάπτυξη ειδικών και ξεχωριστών τρόπων αξιοποίησης των αποβλήτων ανάλογα με τις παραγωγικές και τεχνολογικές δυνατότητες κάθε χώρας. Στη συνέχεια γίνεται αναφορά στη σπατάλη τροφίμων από καταναλωτές, επιχειρήσεις λιανικής και εστίασης. Προβάλλονται τα αίτια αλλά και οι συχνές παρανοήσεις και παραλείψεις από τους καταναλωτές, όπως και οι κατηγορίες τροφίμων όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη σπατάλη.

Έπειτα προτείνονται τρόποι αξιοποίησης των αποβλήτων τροφίμων για παραγωγή ενέργειας, με κυριότερες μορφές τα βιοκαύσιμα 2ης γενιάς και το βιοαέριο. Αναδεικνύονται οι δυνατότητες που προσφέρει η βιομηχανική συμβίωση, συνδυάζοντας την πρωτοπορία με τις αρχές της κυκλικής οικονομίας. Επισημαίνονται οι μορφές που μπορεί να λάβει και οι τρόποι οργάνωσης των δικτύων βιομηχανικής συμβίωσης. Τέλος, επιχειρείται μια αξιολόγηση της σύνδεσης του κλάδου των τροφίμων με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με βάση τα δεδομένα και τους στόχους τους οποίους επιβλέπει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).

Συνολικά, μέσα από την εργασία αυτή γίνεται φανερή η ύπαρξη του θεωρητικού πλαισίου ώστε η διαχείριση αποβλήτων να αποτελέσει μια φιλική προς το περιβάλλον και οικονομικά συμφέρουσα διαδικασία, με σημαντικό αποτύπωμα στην ενίσχυση της βιωσιμότητας και κυκλικότητας των πόρων. Στις περιπτώσεις όπου έχουν εφαρμοσθεί οι αρχές αυτές με κατάλληλο τρόπο, τα αποτελέσματα είναι πολύ ενθαρρυντικά, δημιουργώντας αποδοτικά αλλά και οικολογικά συστήματα παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων. Η Ελλάδα φαίνεται να ακολουθεί τις εξελίξεις στους τομείς αυτούς με πιο αργό ρυθμό, και απέχει ακόμα αρκετά από την εφαρμογή των πρακτικών βιώσιμης ανάπτυξης σε σχέση με τα επίπεδα που προτείνονται και εφαρμόζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα πλαίσια αυτά, σημαντική είναι η παροχή κινήτρων και συνεχούς εκπαίδευσης σε επιχειρήσεις, παραγωγούς και καταναλωτές και επιβράβευση για την εφαρμογή ορθών πρακτικών. Τελικός στόχος είναι ο μετασχηματισμός των συστημάτων παραγωγής τροφίμων μέσα από την αξιοποίηση και διαχείριση των αποβλήτων, από γραμμικά μοντέλα με μεγάλη συμβολή στη ρύπανση και την περιβαλλοντική επιβάρυνση, σε κυκλικά συστήματα με σεβασμό στους φυσικούς πόρους, την προστασία του περιβάλλοντος και την ενίσχυση του αιτήματος για βιωσιμότητα.