Δημόσια χρηματοδότηση τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα & Ε.Ε. Συγκριτική αξιολόγηση επιδομάτων και κοινωνικών ανισοτήτων

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη δημόσια χρηματοδότηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και τη σχέση της με τις κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανισότητες, στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής. Η ανώτατη εκπαίδευση αντιμετωπίζεται ως βασικός μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας, η λειτουργία του οποίου επηρεάζεται από το επίπεδο και τη στόχευση της δημόσιας χρηματοδότησης. Η εργασία βασίζεται σε ανάλυση ποσοτικών δεδομένων από διεθνείς και ευρωπαϊκές βάσεις (ΟΟΣΑ, Eurostat, Our World in Data), καθώς και σε θεσμικές και νομοθετικές πηγές που αφορούν τη χρηματοδότηση και τη φοιτητική μέριμνα στην Ελλάδα. Παράλληλα, υιοθετείται συγκριτική προσέγγιση με τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να αναδειχθούν διαφορές ως προς το ύψος και τη δομή των δαπανών, αλλά και τις πολιτικές στήριξης των φοιτητών. Τα ευρήματα της εργασίας καταδεικνύουν ότι η δημόσια χρηματοδότηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατατάσσεται διαχρονικά μεταξύ των χαμηλότερων στην ΕΕ, παραμένοντας κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως ποσοστό του ΑΕΠ. Αν και το 2022 παρατηρείται φαινομενική σύγκλιση, αυτή αποδίδεται κυρίως στη μείωση του μέσου όρου της ΕΕ και όχι σε ουσιαστική αύξηση των ελληνικών δαπανών. Παράλληλα, η δαπάνη ανά φοιτητή παραμένει πολύ χαμηλή και χαρακτηρίζεται από περιορισμένη σταθερότητα, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη μακροπρόθεσμων πολιτικών φοιτητικής μέριμνας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο των φοιτητικών επιδομάτων και των παροχών στέγασης και σίτισης ως εργαλείων άμβλυνσης των ανισοτήτων, καθώς και στις επιπτώσεις της υποχρηματοδότησης στην ποιότητα των σπουδών και στο brain drain. Συνολικά, η εργασία αναδεικνύει ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων μόνο υπό την προϋπόθεση της επαρκούς, σταθερής και στοχευμένης δημόσιας χρηματοδότησης, καθώς και της ενίσχυσης της φοιτητικής μέριμνας ως βασικού πυλώνα κοινωνικής πολιτικής.