Οικονομική ανισότητα και κοινωνική περιθωριοποίηση : μία συγκριτική αξιολόγηση

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ οικονομικής ανισότητας και κοινωνικής περιθωριοποίησης στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό το πρίσμα των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) 8 και 10. Μέσα από μια συγκριτική ανάλυση δεικτών που αφορούν την αξιοπρεπή εργασία, την οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση των ανισοτήτων, επιχειρείται η αποτύπωση των διαφορών και ομοιοτήτων ανάμεσα στις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου. Ως βασικός δείκτης σύγκρισης χρησιμοποιήθηκε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ (GDP per capita), προκειμένου να διερευνηθεί ο βαθμός συσχέτισής του με επιμέρους κοινωνικούς και οικονομικούς δείκτες, όπως το ποσοστό ανεργίας, ο δείκτης Gini, ο Palma Ratio, το ποσοστό φτώχειας στην τρίτη ηλικία, ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού και ο δείκτης πρόωρης αποχώρησης από την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Τα στοιχεία αντλήθηκαν από τη Eurostat, επιτρέποντας μια αξιόπιστη και διαχρονική αξιολόγηση της πορείας των χωρών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, αν και οι χώρες με υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ επιτυγχάνουν καλύτερες επιδόσεις στους περισσότερους κοινωνικοοικονομικούς δείκτες, η σχέση αυτή δεν είναι απόλυτη. Ο οικονομικός πλούτος αποτελεί απαραίτητη αλλά όχι ικανή συνθήκη για τη μείωση των ανισοτήτων. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι θεσμοί, οι πολιτικές αναδιανομής, η ποιότητα της εκπαίδευσης και η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών κοινωνικής προστασίας. Αντίθετα, σε χώρες όπου οι θεσμοί παραμένουν αδύναμοι, οι ανισότητες και η επισφάλεια απασχόλησης επιμένουν, ακόμη και σε συνθήκες οικονομικής ανάπτυξης. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, καθώς και την συγκριτική ανάλυση που πραγματοποιείται στα πλαίσια της παρούσας πτυχιακής, αναδεικνύεται ότι οι χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, χάρη στη μεγαλύτερη οικονομική ευρωστία και ισχυρότερους θεσμούς, έχουν τη δυνατότητα να διοχετεύσουν περισσότερα κονδύλια για πολιτικές που περιορίζουν την οικονομική ανισότητα και την κοινωνική περιθωριοποίηση. Αντίθετα, οι χώρες του Νότου, παρά την πρόοδο, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις λόγω περιορισμένων πόρων και αδυναμιών στους μηχανισμούς κοινωνικής προστασίας. Η εργασία αναδεικνύει επίσης τη διασύνδεση της βιώσιμης ανάπτυξης με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάγκη ενσωμάτωσης της ανθρωποκεντρικής διάστασης στην οικονομική πολιτική. Η κλιματική κρίση και η κοινωνική ανισότητα αποτελούν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, που επιβάλλουν την επαναξιολόγηση των προτεραιοτήτων σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Συνολικά, η μελέτη υπογραμμίζει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη, ισότητα ευκαιριών και συμμετοχή όλων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η πρόοδος αποκτά πραγματικό νόημα μόνο όταν κανείς δεν μένει πίσω — όταν η ανάπτυξη υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο.