Διαδικασία άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών : κριτική αποτίμηση του εθνικού κανονιστικού πλαισίου

Abstract

Η άρση του απορρήτου των επικοινωνιών αποτελεί ένα από τα πιο φλέγοντα ζητήματα στη νομική επιστήμη. Αφορά το πότε περιορίζεται ένα απόλυτα απαραβίαστο δικαίωμα. Μέσω αυτού εξιχνιάζονται ή ακόμα και προλαμβάνονται πολλές εγκληματικές πράξεις με αποτέλεσμα να είναι μεγάλο το συμφέρον των διωκτικών αρχών. Αν γίνεται λελογισμένα, πράγματι αποτελεί ένα πολύ αποτελεσματικό και χρήσιμο εργαλείο. Είναι όμως ρυθμισμένο κατάλληλα στην Ελληνική έννομη τάξη; Το βασικό θέμα της παρούσας εργασίας είναι το πότε και με ποιον τρόπο επιτρέπεται η άρση του απορρήτου των επικοινωνιών στην Ελληνική έννομη τάξη. Η εργασία οδηγείται στο θέμα αυτό από την αρχική ανάλυση του πώς γεννήθηκε η έννοια της ιδιωτικότητας. Αφού πλαισιωθεί αυτή η έννοια, αναδεικνύονται ποιες είναι οι τρεις βαθμίδες της ιδιωτικότητας και στη συνέχεια πώς κατοχυρώνονται νομικά. Η νομική κατοχύρωση επιτυγχάνεται με την διάκριση τριών διαστάσεων της ιδιωτικότητας, ήτοι την ιδιωτική ζωή, τα προσωπικά δεδομένα και το απόρρητο της επικοινωνίας. Αναλύονται αυτές οι τρείς νομικές πτυχές της ιδιωτικότητας δίνοντας παραπάνω έμφαση στη θεωρητική βάση του απορρήτου της επικοινωνίας. Παρουσιάζεται το πώς θεσμοθετείται η προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών σε Εθνικό, Ευρωπαϊκό και Διεθνές επίπεδο με ιδιαίτερη έμφαση στο άρθρο 19 του Συντάγματος. Προχωρώντας, αφού προηγουμένως αναφέρθηκε ονομαστικά το πώς περιορίζεται το δικαίωμα στο απόρρητο των επικοινωνιών, για λόγους συνοχής και σύγκρισης αναλύεται συνοπτικά το προϊσχύσαν δίκαιο της άρσης. Γίνεται διαχωρισμός, όπως προβλέπεται και στον νόμο, ως προς το πότε αίρεται το απόρρητο για λόγους εθνικής ασφάλειας και πότε για την διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Λόγω της κατακερματισμένης σχετικής νομοθεσίας, γίνεται η προσπάθεια να συμπεριληφθούν όλα τα ανωτέρω οργανωμένα ανά κατηγορία ενώ σε ξεχωριστό υποκεφάλαιο οργανώνονται οι διαδικασίες, οι οποίες αφορούν και τις δύο περιπτώσεις άρσης. Αμέσως μετά από κάθε ανάλυση της διαδικασίας εξίσου συνοπτικά αναλύονται τα ζητήματα που αναδείχθηκαν. Με την ίδια δομή και λογική, αλλά πολύ πιο αναλυτικά, γίνεται μετάβαση στον ισχύοντα νόμο που προβλέπει το πότε αίρεται το απόρρητο των επικοινωνιών. Στην ανάλυση της διαδικασίας, όπου χρειάζεται, γίνεται σχετική σύγκριση με τον προηγούμενο νόμο. Όσο εντοπίζονται και αναλύονται οι προβληματικές του νέου νόμου φαίνεται όλο και περισσότερο ότι δεν διορθώθηκαν πολλά από τα ζητήματα του παλιού αλλά εμφανίστηκαν και καινούρια. Στο τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας προβάλλονται κάποιες θεματικές που εκφεύγουν του Ελληνικού νόμου 5002/2022 και αντιμετωπίζεται η πρόσβαση σε δεδομένα επικοινωνίας πιο ολιστικά μαζί με τα ζητήματα που προκύπτουν. Αναλύεται πώς αποκτάται πρόσβαση σε αποθηκευμένα δεδομένα επικοινωνίας αλλά και σε αυτά που δημιουργούνται μέσα από σύγχρονα μέσα επικοινωνίας. Αναλύεται η διασυνοριακή διάσταση του θέματος καθώς και το πώς η διατερματική κρυπτογράφηση επηρεάζει τις διωκτικές αρχές αλλά και το ίδιο το δικαίωμα. Η εργασία ολοκληρώνεται με μία ανακεφαλαίωση των βασικών θεματικών και καταλήγει στο συμπέρασμα πως, αν και υπάρχουν πολλά προβλήματα, μόνο με θεσμική ωριμότητα, διαφάνεια και ενεργό κοινωνικό διάλογο μπορεί να διασφαλιστεί ότι το απόρρητο των επικοινωνιών δεν θα είναι ένα δικαίωμα υπό αίρεση, αλλά μια αδιαπραγμάτευτη εγγύηση του κράτους δικαίου.