Η προσφυγική κρίση και το ζήτημα της εκπαίδευσης των ανήλικων προσφύγων. Συγκριτική ανάλυση των χωρών υποδοχής της Ανατολικής Μεσογείου και της Τουρκίας

Abstract

Από την έναρξη της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, παρατηρείται μια άνευ προηγουμένου μαζική μετακίνηση πληθυσμών, με εκατομμύρια άτομα να αναζητούν ασφαλέστερο και ελπιδοφόρο μέλλον για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Στο πλαίσιο αυτό, κεντρικό ζήτημα αναδεικνύεται η πρόσβαση στην εκπαίδευση για τα παιδιά αυτών των πληθυσμών. Η εκπαίδευση, αναγνωρισμένη ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα από διεθνείς συμβάσεις, όπως η Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού, συχνά παραβιάζεται στις ευάλωτες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των προσφύγων. Η παρούσα μελέτη διαρθρώνεται σε τρία μέρη, με στόχο την εις βάθος διερεύνηση του παραπάνω ζητήματος. Στο πρώτο μέρος, πραγματοποιείται εννοιολογική αποσαφήνιση βασικών όρων, θέτοντας έτσι το αναγκαίο θεωρητικό πλαίσιο. Το δεύτερο μέρος αφιερώνεται στην ανάλυση του θεσμικού και νομικού πλαισίου που διέπει την εκπαίδευση των προσφύγων, τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εμβαθύνοντας ειδικότερα στις εκπαιδευτικές πολιτικές. Τέλος, στο τρίτο μέρος, αξιοποιείται η μέθοδος της συγκριτικής ανάλυσης για τη διερεύνηση των αντιλήψεων και των πολιτικών που εφαρμόζονται από τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και την Τουρκία αναφορικά με το πρόβλημα της σχολικής αποχής των ανήλικων προσφύγων. Η συγκριτική εξέταση των εκπαιδευτικών πολιτικών στις εξεταζόμενες χώρες ανέδειξε κοινές προσεγγίσεις, παρά την απουσία επίσημης συνεργασίας μεταξύ τους. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε μια γενική τάση για την ένταξη των προσφύγων στο εθνικό εκπαιδευτικό σύστημα, με σημαντική υποστήριξη να παρέχεται από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) και άλλες δομές αρωγής. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Τουρκία αποτελεί τη μοναδική χώρα μεταξύ των τεσσάρων που παρέχει επιπρόσθετα μαθήματα πολιτισμού και κουλτούρας, στοχεύοντας στην αποτελεσματικότερη κοινωνική ένταξη των προσφύγων. Οι υπόλοιπες χώρες δεν έχουν υιοθετήσει αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Επιπλέον, αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η οποία συνεργάζεται και παρέχει ουσιαστική βοήθεια, τόσο στην Τουρκία όσο και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες που εμπλέκονται, μέσω ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων και οικονομικής ενίσχυσης, απευθυνόμενη τόσο στις εθνικές αρχές όσο και στις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο.