Διασυνοριακή ροή προσωπικών δεδομένων υπό το πρίσμα του ΓΚΠΔ και Brussels Effect

Abstract

Η διασυνοριακή ροή των προσωπικών δεδομένων αναφέρεται στη μεταφορά δεδομένων μεταξύ κρατών, και αποτελεί ζωτικό στοιχείο της σύγχρονης ψηφιακής οικονομίας. Ταυτοχρόνως όμως πρόκειται για ένα ζήτημα νομικά ευαίσθητο, καθώς τα κράτη υιοθετούν διαφορετικά πρότυπα προστασίας της ιδιωτικότητας. Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (ΓΚΠΔ) της ΕΕ θέτει αυστηρούς όρους για τέτοιες διαβιβάσεις, επιτρέποντας αυτές μόνο προς χώρες που παρέχουν «επαρκές» επίπεδο προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται το φαινόμενο Brussels Effect, δηλαδή η ικανότητα της ΕΕ να εξάγει τους ρυθμιστικούς της κανόνες πέρα από τα σύνορά της. Εταιρίες και κράτη, προκειμένου να διατηρήσουν την πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, συχνά υιοθετούν τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Έτσι, ο ΓΚΠΔ λειτουργεί ως εργαλείο παγκόσμιας ρυθμιστικής επιρροής, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες πολιτικές προστασίας δεδομένων και διαμορφώνοντας το μέλλον στον τομέα αυτόν. Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τη διασυνοριακή ροή προσωπικών δεδομένων υπό το πρίσμα των ρυθμίσεων του ΓΚΠΔ και αναλύει το φαινόμενο Brussels Effect στο πεδίο της προστασίας της ιδιωτικότητας. Παράλληλα, διερευνά τη σύνδεση μεταξύ της διασυνοριακής ροής και της εν λόγω ρυθμιστικής επιρροής της ΕΕ. Αρχικά, αναλύονται η έννοια και η σημασία της διασυνοριακής ροής των δεδομένων, οι διαφορετικές ρυθμιστικές προσεγγίσεις κρατών και οι κυριότερες διεθνείς ρυθμίσεις στον τομέα αυτόν, και συγκεκριμένα οι Κατευθυντήριες Γραμμές του ΟΟΣΑ και η Σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ακολουθεί η παρουσίαση του νομικού πλαισίου της ΕΕ για τις διεθνείς διαβιβάσεις δεδομένων, με εξέταση των διατάξεων του Κεφαλαίου V του ΓΚΠΔ και εστίαση στους επιμέρους μηχανισμούς διαβίβασης, και στη συνέχεια γίνεται αναφορά στις κομβικές αποφάσεις του ΔΕΕ στις υποθέσεις Schrems I και II. Κατόπιν, εξετάζεται το Brussels Effect ως θεωρητικό και πρακτικό φαινόμενο, με στόχο την ερμηνεία της εξωεδαφικής ρυθμιστικής ισχύος της ΕΕ μέσω του ΓΚΠΔ, αναδεικνύοντας τον ρόλο των μηχανισμών διαβίβασης στην ενίσχυσή του. Η ανάλυση ολοκληρώνεται με μια κριτική αξιολόγηση του Brussels Effect και επισκόπηση των μελλοντικών προοπτικών εφαρμογής του στη διεθνή προστασία δεδομένων, ενώ στον επίλογο συνοψίζονται οι βασικοί προβληματισμοί και εκτίθενται τα τελικά συμπεράσματα που προκύπτουν από την παρούσα μελέτη.