Η διάθεση και διαχείριση δορυφορικών δεδομένων στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Abstract

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη διάθεση και διαχείριση των δορυφορικών δεδομένων στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), εστιάζοντας κυρίως στη νομική και θεσμική διάσταση του ζητήματος. Τα δορυφορικά δεδομένα αποτελούν πλέον κρίσιμο πόρο για την επιστήμη, την οικονομία, την περιβαλλοντική πολιτική και την ασφάλεια, ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει καταστήσει δυνατή την αυτοματοποιημένη επεξεργασία και ανάλυσή τους σε πρωτοφανή κλίμακα. Η τεχνολογική αυτή πρόοδος δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά και σύνθετα ζητήματα νομικής φύσης που αφορούν την ιδιοκτησία, την ευθύνη, την προστασία της ιδιωτικότητας και τη δεοντολογία της ΤΝ. Η εργασία εξετάζει το διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει τη χρήση των δορυφορικών δεδομένων, αναλύοντας τη Συνθήκη του Εξώτερου Διαστήματος, το κανονιστικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Copernicus, INSPIRE, Data Governance Act, Data Act, AI Act, καθώς και το προτεινόμενο EU Space Act), αλλά και τις σχετικές ελληνικές διατάξεις, όπως ο ν. 4727/2020 και ο ν. 4624/2019. Ειδική αναφορά γίνεται στα ηθικά και νομικά ζητήματα που εγείρει η χρήση ΤΝ για την ανάλυση δορυφορικών πληροφοριών, περιλαμβανομένων της διαφάνειας των αλγορίθμων, της προκατάληψης (bias), της ανωνυμοποίησης και της λογοδοσίας των υπευθύνων επεξεργασίας. Μέσα από την ανάλυση ευρωπαϊκών και διεθνών πρωτοβουλιών, όπως το πρόγραμμα Copernicus, οι πρακτικές ιδιωτικών εταιρειών (SpaceX, Planet Labs) και τα έργα περιβαλλοντικής ή αμυντικής παρακολούθησης μέσω ΤΝ, αναδεικνύονται οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σύγχρονη νομική τάξη. Προτείνεται η ανάπτυξη ενός ενιαίου πλαισίου «Space Data Governance», το οποίο θα ενοποιεί το Δίκαιο του Διαστήματος, το Δίκαιο των Δεδομένων και το Δίκαιο της ΤΝ, βασισμένο στις αρχές της νομιμότητας, διαφάνειας, ασφάλειας, βιωσιμότητας και σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η μελέτη καταλήγει στην ανάγκη μιας ανθρωποκεντρικής και βιώσιμης διακυβέρνησης των δορυφορικών δεδομένων, όπου η τεχνολογία υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και την προστασία του πλανήτη. Η εναρμόνιση των διεθνών, ευρωπαϊκών και εθνικών κανόνων συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενός νομικού και ηθικού οικοσυστήματος που θα διασφαλίζει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα δορυφορικά δεδομένα παραμένουν εργαλεία προόδου, διαφάνειας και ειρήνης.