Nudging for sustainability in EU cities : transport, energy and waste management

Abstract

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η εξασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος για την ανθρωπότητα και τον πλανήτη απαιτούν σημαντικές αλλαγές στις καθημερινές πρακτικές των καταναλωτών, επιχειρήσεων και κυβερνήσεων. Οι βιώσιμες συμπεριφορές και δράσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτού του μέλλοντος, κάτι το οποίο είναι και το θέμα αυτής της μελέτης. Η παρούσα εργασία συνεπώς αφορά την τεχνική της “ώθησης” ή “ήπιας παρέμβασης” (nudge) και πώς εκείνη μπορεί να αξιοποιηθεί από δημόσιους φορείς και ευρύτερους οργανισμούς μιας πόλης ώστε να προωθηθούν οι βιώσιμες συμπεριφορές των πολιτών με έναν περισσότερο έμμεσο τρόπο.

Στα συμπεριφορικά οικονομικά, η ώθηση αναφέρεται σε μια τροποποίηση στον τρόπο παρουσίασης των επιλογών ενός ατόμου (“αρχιτεκτονική επιλογής”/choice architecture), με μοναδικό σκοπό την προβλέψιμη μεταβολή της συμπεριφοράς του. Η ώθηση επηρεάζει διακριτικά τη συμπεριφορά, κατευθύνοντας το άτομο προς μια συγκεκριμένη επιλογή, χωρίς να το εξαναγκάζει και χωρίς να εξαλείφει τις εναλλακτικές του. Για να χαρακτηριστεί ως απλή ώθηση, η παρέμβαση πρέπει να είναι εύκολη, η αποφυγή της να μην συνεπάγεται σημαντικό κόστος και η εφαρμογή της να μην αποκλείει τις υπόλοιπες διαθέσιμες επιλογές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε τέσσερις (4) συγκεκριμένους τύπους/τεχνικές ώθησης: (α) τις προεπιλεγμένες επιλογές (default options), (β) την ανατροφοδότηση σε πραγματικό χρόνο (real-time feedback), (γ) τις ωθήσεις που χρησιμοποιούν την ανάδειξη των φυσικών χαρακτηριστικών ή οπτικών ερεθισμάτων (salience or visual cue nudges) (δ) τις ωθήσεις που χρησιμοποιούν κοινωνικές νόρμες (social norms nudging).

Οι “βιώσιμες συμπεριφορές” (συμπεριφορές που προωθούν τη βιωσιμότητα) που θα εξεταστούν σε αυτή την εργασία επιλέχθηκαν με βάση τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πόλεις σε σχέση με τη βιωσιμότητα στη σύγχρονη εποχή. Αυτές αφορούν την Βιώσιμη Μετακίνηση, τη Βιώσιμη Κατανάλωση Ενέργειας και την Βιώσιμη Διαχείριση Αποβλήτων και Ανακύκλωση. Κάθε ένας από αυτούς τους πυλώνες της σύγχρονης αστικής βιωσιμότητας παρουσιάζεται μέσα από διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις που εφάρμοσαν κάποιες συγκεκριμένες τεχνικές ωθήσεων (nudging techniques) ή χαρακτηριστικά αυτών για την προώθηση της εκάστοτε συμπεριφοράς - στόχου βιωσιμότητας που σχετίζεται με τον συγκεκριμένο πυλώνα.

Εν κατακλείδι, η παρούσα εργασία διερευνά και υπερτονίζει πώς οι μικρές αλλαγές συμπεριφοράς, που προωθούνται μέσω της ώθησης, μπορούν να συμβάλουν ως συμπληρωματικό εργαλείο παράλληλα με ευρύτερες δομικές και ρυθμιστικές παρεμβάσεις. Χρειάζεται να σημειωθεί ότι η ώθηση δεν αρκεί από μόνη της για την αντιμετώπιση της συστημικής φύσης των προκλήσεων βιωσιμότητας, είτε αφορά αστικά περιβάλλοντα, αγροτικές περιοχές ή σε παγκόσμια οικοσυστήματα. Πλέον κρίνεται ολοένα και πιο αναγκαίο οι παγκόσμιοι πολιτικοί θεσμοί να αναλάβουν γρήγορη και αποφασιστική δράση για να ρυθμίσουν τις οικονομικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες των μεγάλων εταιρειών, οι οποίες ευθύνονται για ένα σημαντικό ποσοστό της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που παρατηρείται σήμερα.