The coercive movement of people in the Eastern Mediterranean in the 20th century; politics, geopolitics and the implications on maritime transport

Abstract

Η παρούσα εργασία θίγει το ζήτημα των εξαναγκαστικών μετακινήσεων πληθυσμών στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τον 20ό και 21ο αιώνα, δίνοντας βαρύτητα στο πολιτικό, γεωπολιτικό και ναυτιλιακό επίπεδο. Η ιστορική προσέγγιση αποτυπώνει την μεγάλη συχνότητα του φαινομένου, από τις ανταλλαγές πληθυσμών της δεκαετίας του 1920 μέχρι και τις τελευταίες μετακινήσεις προσφύγων δια θαλάσσης που προέρχονται από συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν επισημαίνουν πως οι θαλάσσιες μετακινήσεις δεν αφορούν μόνο την ανθρωπιστική διάσταση του φαινομένου, αλλά αποτελούν και ανασταλτικό παράγοντα στην λειτουργία της ναυτιλιακής επιχειρηματικότητας, των τοπικών κοινωνιών και της γεωπολιτικής ηρεμίας των θαλάσσιων ζωνών. Το θεσμικό και νομικό πλαίσιο που είναι υπεύθυνο για την έρευνα και διάσωση στη θάλασσα εμφανίζει αξιοσημείωτη ανεπάρκεια. Πιο συγκεκριμένα παραμένει ασαφές ποιο κράτος οφείλει να δεχθεί την αποβίβαση των διασωθέντων αλλά και ο διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Την ίδια στιγμή, δεν μπορούν να παραλειφθούν οι πολυσύνθετες επιπτώσεις του φαινομένου που εξετάζεται, οι οποίες αγγίζουν την κοινωνική, οικονομική και πολιτική σκοπιά. Η ανάλυση υπογραμμίζει πως οι μεταναστευτικές-προσφυγικές μετακινήσεις γίνονται αντικείμενο διαπραγματευτικής ισχύος συχνά από κράτη, ενώ οι τοπικές κοινωνίες δέχονται υψηλό φόρτο διαχείρισης στις εγκαταστάσεις τους. Στο τελευταίο κεφάλαιο προτείνονται μέτρα που βασίζονται σε τρεις άξονες. Αρχικά, είναι απαραίτητο να εφαρμοστούν θεσμικές και νομικές αποφάσεις για τον σχηματισμό οργάνου συντονισμού και σταθερού οργανισμού μετεγκατάστασης εντός της ΕΕ. Επιπρόσθετα, είναι αναγκαίες ναυτιλιακές και επιχειρησιακές κινήσεις όπως η θέσπιση αποζημιώσεων, η εκπαίδευση των ανθρώπων που εργάζονται εντός των πλοίων και η αξιοποίηση τεχνολογικών μέσων. Στον κοινωνικό, οικονομικό και γεωπολιτικό τομέα, πρέπει να μεριμνήσουν οι εμπλεκόμενοι φορείς ώστε να ξεκινήσουν οι διαδικασίες για επενδύσεις στις τοπικές κοινωνίες, προώθηση επαφών με τρίτες χώρες και μέτρα πρόληψης στις χώρες που είναι αφετηρίες εξαναγκασμένων θαλάσσιων μετακινήσεων.