Πράσινη μετάβαση, κοινωνική δικαιοσύνη και ψηφιακή βιωσιμότητα : η περίπτωση της απολιγνιτοποίησης στη Δυτική Μακεδονία

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη διαδικασία της απολιγνιτοποίησης στη Δυτική Μακεδονία υπό το πρίσμα τριών βασικών διαστάσεων της ενεργειακής μετάβασης: της πράσινης, της κοινωνικής και της ψηφιακής. Παράλληλα, αναλύονται οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στις εξεταζόμενες διαστάσεις, το ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο για την απανθρακοποίηση, καθώς και τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία για την υποστήριξη μιας δίκαιης μετάβασης, με έμφαση στη ψηφιακή ανάπτυξη. Η μεθοδολογία βασίζεται σε βιβλιογραφική ανασκόπηση και ανάλυση θεσμικών και επίσημων κειμένων και ποιοτική διερεύνηση της περίπτωσης της Δυτικής Μακεδονίας, αξιοποιώντας εργαλεία στρατηγικής ανάλυσης, όπως ανάλυση SWOT, ανάλυση ενδιαφερόμενων μερών (stakeholder analysis) και ανάλυση συγκρούσεων. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ότι η Δυτική Μακεδονία αποτελεί μια περιοχή με έντονη εξάρτηση από τη λιγνιτική δραστηριότητα στο παρελθόν, η οποία διαχρονικά είχε τη μεγαλύτερη συμμετοχή στις συνολικές εκπομπές, ενώ ο λιγνίτης αποτελούσε συγχρόνως πηγή ενεργειακής σταθερότητας και προστιθέμενης αξίας για την Περιφέρεια. Ως αποτέλεσμα, η απόσυρσή του από το ενεργειακό σύστημα επιδρά σημαντικά στην απασχόληση και στην κοινωνική ευημερία. Οι ευρωπαϊκές και εθνικές κλιματικές πολιτικές, καθώς και τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, σχεδιάζονται πλέον με ολιστικό τρόπο, προκειμένου να ενισχύσουν ταυτόχρονα την πράσινη μετάβαση, την κοινωνική συνοχή και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ταυτόχρονα, η διαδικασία απαιτεί τη συμμετοχή πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών, συχνά με αντικρουόμενες απόψεις. Παρά τις βραχυπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες, η απολιγνιτοποίηση προσφέρει αναπτυξιακές ευκαιρίες για τον παραγωγικό και ψηφιακό μετασχηματισμό της Δυτικής Μακεδονίας. Η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η επιτυχία της απολιγνιτοποίησης προϋποθέτει την ισόρροπη ενσωμάτωση των τριών διαστάσεων της μετάβασης, την αποτελεσματική αξιοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων, την ενεργό συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και την ενίσχυση της καινοτομίας και των εκπαιδευτικών φορέων.