Συστήματα αναγνώρισης προσώπου σε δημόσιους χώρους για σκοπούς επιβολής του Νόμου : Κίνδυνοι στο πλαίσιο του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Abstract

Για μισό και πλέον αιώνα, το όραμα μηχανών που «βλέπουν» και αναγνωρίζουν πρόσωπα έχει συναρπάσει την ερευνητική κοινότητα, μεταβαίνοντας από τον χώρο της επιστημονικής φαντασίας σε μια διάχυτη πραγματικότητα. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα υπολογιστικά δυσχερές πρόβλημα, το οποίο απαιτούσε επίπονη χειροκίνητη εξαγωγή χαρακτηριστικών, εξελίχθηκε σε θεμέλιο λίθο της σύγχρονης ασφάλειας, της ευκολίας και ακόμη και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Ωστόσο, αυτή η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη δεν στερείται πολυπλοκότητας. Η πορεία από το πρωτοποριακό έργο των Bledsoe και Kanade έως τα σημερινά «κολοσσιαία» μοντέλα βαθιάς μάθησης αποκαλύπτει όχι μόνο μια ιστορία αλγοριθμικής καινοτομίας, αλλά και ένα μεταβαλλόμενο τοπίο ηθικών προβληματισμών, εξαρτήσεων από τα βιομετρικά δεδομένα και μίας διαρκούς πρόκλησης ως προς τον ίδιο ορισμό της «ταυτότητας». Σε απάντηση αυτών των ανησυχιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση προέκρινε τη ρύθμιση των βιομετρικών τεχνολογιών μέσω της Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). Ενώ ο Κανονισμός θέτει ως αρχικό στόχο την απαγόρευση των συστημάτων εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης σε πραγματικό χρόνο (real-time) για σκοπούς επιβολής του νόμου, λόγω των μη αποδεκτών κινδύνων που ενέχουν για τα θεμελιώδη δικαιώματα, εισάγει παράλληλα εκτεταμένες εξαιρέσεις. Οι εξαιρέσεις αυτές ενδέχεται να διευρύνουν το πεδίο εφαρμογής της τεχνολογίας, επεκτείνοντας τη χρήση της πέραν του αρχικού σκοπού. Στον αντίποδα, τα συστήματα βιομετρικής ταυτοποίησης «εκ των υστέρων» (post-remote) ταξινομούνται ως «υψηλού κινδύνου», υποκείμενα σε λιγότερο αυστηρές απαιτήσεις, γεγονός που εντείνει τους φόβους ότι η αλόγιστη χρήση τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε συνθήκες μαζικής επιτήρησης. Υπό το πρίσμα των αντιπαραθέσεων που περιβάλλουν το εν λόγω ρυθμιστικό πλαίσιο, η παρούσα μελέτη φιλοδοξεί να χαρτογραφήσει αυτήν την εξέλιξη, εξετάζοντας τα τεχνολογικά ορόσημα, τα επίμονα εμπόδια και τα νομικά ζητήματα που θα διαμορφώσουν το μέλλον της αυτοματοποιημένης αναγνώρισης προσώπου. Μέσα από την ανάλυση των σχετικών διατάξεων του Κανονισμού, διερευνώνται περαιτέρω οι επιπτώσεις αυτών των συστημάτων στα ανθρώπινα δικαιώματα και στις ελευθερίες των πολιτών, σε αντιπαράθεση με τα προσδοκώμενα οφέλη ασφαλείας, με στόχο να αξιολογηθεί εάν η χρήση τους από τα κράτη είναι δικαιολογημένη ή εάν πρέπει να προταθεί η απαγόρευσή τους.