Τα κριτήρια του ΕΔΔΑ ως προς την αποτελεσματική προστασία του δικαιώματος στο απόρρητο της επικοινωνίας. Η ελληνική περίπτωση : συγκλίσεις και αποκλίσεις

Abstract

Το δικαίωμα στο απόρρητο των επικοινωνιών είναι μια θεμελιώδης αρχή που διασφαλίζει ότι οι ιδιωτικές αλληλεπιδράσεις των ατόμων δεν κινδυνεύουν από μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση, υποκλοπή ή αποκάλυψη. Ως ανθρώπινο δικαίωμα, έχει μεγάλη σημασία για το κάθε άτομο, ενώ παράλληλα συνδέεται και με άλλα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως η ελευθερία έκφρασης. Η προστασία του απόρρητου των επικοινωνιών πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πιθανότητα παραβίασης όχι μόνο από ιδιώτες αλλά κυρίως από κρατικούς φορείς. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το δικαίωμα στο απόρρητο των επικοινωνιών προστατεύεται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), όπως αυτή εφαρμόζεται βάσει της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Το ΕΔΔΑ έχει προσδιορίσει μία σειρά κριτηρίων που καθορίζουν κατά πόσο τα κράτη προσφέρουν αποτελεσματική προστασία στο δικαίωμα του απορρήτου των επικοινωνιών. Αυτά σχετίζονται με την αναγκαιότητα και αναλογικότητα των μέτρων που λαμβάνονται, τις εγγυήσεις κατά της κατάχρησης εξουσίας, το ρόλο της δικαστικής αρχής και το δικαίωμα σε ενημέρωση και δικαστική προσφυγή. Στην Ελλάδα, το απόρρητο των επικοινωνιών προστατεύεται από το Σύνταγμα και από σχετικούς νόμους, οι διατάξεις των οποίων περιγράφουν την διαδικασία άρσης του σε ειδικές περιπτώσεις. Η νομολογία του ΕΔΔΑ έχει καθορίσει το περιεχόμενο των ελληνικών νομοθετημάτων, τα οποία πρέπει να ακολουθούν τις αρχές που έχει θέσει. Η ελληνική περίπτωση παρουσιάζει σε μεγάλο βαθμό συγκλίσεις με τα κριτήρια που έχει θέσει το ΕΔΔΑ, αλλά εμφανίζονται και ουσιαστικές αποκλίσεις της, με σοβαρό αντίκτυπο στην αποτελεσματικότητα της προστασίας του δικαιώματος στο απόρρητο των επικοινωνιών. Για την επίλυση αυτών των ζητημάτων και την πιο πιστή εφαρμογή των κανόνων που έχει θέσει το ΕΔΔΑ, προτείνεται μία σειρά τροποποιήσεων, που περιλαμβάνουν νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις, αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας και την αλληλεπίδραση των δικαστικών αρχών και των ανεξάρτητων αρχών και ευαισθητοποίηση του κοινού και του προσωπικού των αρμοδίων οργάνων με ενίσχυση της εκπαίδευσης.