Ο ρόλος της πληροφόρησης για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών

Abstract

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η εξέταση των υβριδικών απειλών και η εννοιολογική προσέγγιση της πληροφόρησης, του ρόλου της και των μηχανισμών της, για την αντιμετώπιση τους. Στο σύγχρονο περιβάλλον, όπου τα χαρακτηριστικά του είναι η σταθερή αστάθεια, η πολυπλοκότητα λόγω της φρενήρης ταχύτητας της τεχνολογίας στην ψηφιακή εποχή, η κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονες προκλήσεις, όπως οι υβριδικές απειλές και απαιτούνται συντονισμένες ενέργειες και στρατηγικές, προκειμένου να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα και η ασφάλεια των κοινωνικών δομών και των κρίσιμων οντοτήτων τόσο για την επιβίωση όσο και την προοπτική της αναπτυξής τους. Στο πλαίσιο αυτό εξέχουσα σημασία αποκτά η συζήτηση των ακαδημαϊκών και της πολιτικοστρατιωτικής διοίκησης γύρω από την νέα μορφή που αποκτά ο πόλεμος ή πόλεμος 5ης Γενιάς και η έντονη ανάδυση των υβριδικών απειλών. Η υβριδική μορφή του σύγχρονου πολέμου εμπεριέχεται μέσω των εννοιολογικών προσδιορισμών που του έχουν δωθεί όπως: ασύμμετρος πόλεμος, πόλεμος με μη συμβατικά μέσα και πόλεμος «πληροφοριών και αντίληψης». Ενώ οι υβριδικές απειλές, προσδιορίζονται ως οι συντονισμένες δράσεις, το σύνολο μεθόδων και τακτικών, που εκμεταλλευόνται τρωτότητες και ευαλωτότητες του στόχου τους για να αποσταθεροποιήσουν τα δημοκρατικά κράτη ή θεσμούς. Δράσεις όπως κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες οντότητες π.χ τραπεζικά συστήματα ή συστήματα ύδρευσης και ηλεκτροδότησης, πολιτικές χειραγώγησης, προπαγάνδα και παραπληροφόρηση, τρομοκρατικές επιθέσεις, πολιτικές και διπλωματικές πιέσεις, υποστήριξη μη κυβερνητικών οργανισμών που ελέγχονται και κατευθύνονται από εξωτερικούς δρώντες. Εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, είναι μερικές μόνο από τις υβριδικές απειλές που μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη μια κοινωνία και καλείται να αντιμετωπίσει τις παραπάνω προκλήσεις. Δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα «θολό τοπίο» όπου τα όρια μεταξύ πολέμου και ειρήνης είναι δυσδιάκριτα αλλά και ο εντοπισμός των δραστών αυτών των επιθέσεων λόγω της τεχνολογίας, καθίσταται εξαιρετικά δύσκολος έως και αδύνατος. Στην παρούσα εργασία με την ανασκόπηση της ελληνικής αλλά και ξένης βιβλιογραφίας αρχικά επιχειρείται ένας ορισμός του υβριδικού πολέμου, των υβριδικών απειλών, που ενώ όπως βλέπουμε από την ιστορική αναδρομή, εμφανίζεται από την αρχαιότητα, μέσω της μελέτης των περιπτώσεων που παρατίθονται, αντιλαμβανόμαστε την έντονη πλέον παρουσία τους στη σύγχρονη πραγματικότητα. Μελετάμε την υβριδική πολιτική της Ρωσίας, της Τουρκίας και την σύγκρουση του Ισραήλ με την Hezbollah. Πως μπορούν λοιπόν οι κοινωνίες να αποκτήσουν ανθεκτικότητα για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών? 6 Για την απάντηση στο παραπάνω ερώτημα γίνεται προσπάθεια προσέγγισης του δεύτερου πυλώνα της παρούσας εργασίας και αφορά την πληροφόρηση και στο τρίτο μέρος γίνεται προσέγγιση του ορισμού της, του ρόλου της και των intelligence ως πυρήνας των πηγών πληροφόρησης. Γίνεται προσπάθεια να φανεί η σημαντικότητα της έγκυρης και έγκαιρης πληροφόρησης και των Μυστικών Υπηρεσιών Πληροφοριών, για να καταφέρει η κοινωνία και οι θεσμοί να αποκτήσουν ανθεκτικότητα. Στη συνέχεια διερευνόνται τρόποι αντιμετώπισης των υβριδικών απειλών σε επίπεδο εθνικό, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Βασικός στόχος του νομοθετικού πλαισίου και των φορέων, που η έντονη παρουσία των υβριδικών απειλών έκανε επιτακτική την ανάγκη της δημιουργίας τους, είναι ακριβώς να λειτουργήσουν ως εργαλεία των πολιτικών και στρατηγικών δράσεων, και μέσω μιας ολιστικής προσέγγισης, μέσω συνέργειας του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα και της εκπαιδευσης του κυτταρου της κοινωνίας που είναι ο πολίτης, να επιτευχθεί η προασπιση της ασφάλειας και η ανθεκτικότητα και ενδυνάμωση των σύγχρονων θεσμών και κοινωνιών, απέναντι στους «μαυρους κύκνους» ως αυμμετρες απειλές. Τέλος, παρατίθεται συμπεράσματα με βάση τη θεωρητική ανάλυση που προέκυψε από τη μελέτη του θέματος.