Η επίδραση των γεωπολιτικών εντάσεων στο διεθνές εμπόριο και τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Οι περιπτώσεις της Μέσης Ανατολής και του πολέμου Ρωσίας - Ουκρανίας

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τις συνέπειες τόσο των γεωπολιτικών εντάσεων στο διεθνές εμπόριο, όσο και στις άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ), δίνοντας έμφαση σε δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας-Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής. Σκοπός αυτής της μελέτης είναι να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο οι συγκρούσεις αυτές και η πολιτική αστάθεια φέρνουν αναταράξεις στις οικονομικές ροές, στη συμπεριφορά των επενδυτών καθώς και στη σταθερότητα των διεθνών αγορών. Η μεθοδολογική αυτή προσέγγιση είναι συνδυασμός ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης, αντλώντας πηγές από δεδομένα διεθνών οργανισμών (World Bank, UNCTAD, IMF, WTO, Eurostat) καθώς επίσης και από την δευτερογενή βιβλιογραφία βασισμένη σε επιστημονικά άρθρα και εκθέσεις. Θα ασχοληθούμε με την δομή και τους μηχανισμούς του διεθνούς εμπορίου, τις θεωρητικές βάσεις των ΑΞΕ, καθώς επίσης και με τους διαύλους μέσω των οποίων οι γεωπολιτικές εντάσεις διαταράσσουν τις παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις. Τα αποτελέσματα των αναλυτών δείχνουν ότι οι συγκρούσεις αυτές οδηγούν σε μια αύξηση του πολιτικού ρίσκου, στον αναπροσανατολισμό των εμπορικών ροών και στη μείωση επενδυτικών εισροών επηρεάζοντας τις χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο των συγκρούσεων. Παράλληλα, βλέπουμε μια τάση περιφερειοποίσης του εμπορίου (friend-shoring, near-shoring) και μετατόπισης των επενδύσεων σε σταθερές αγορές. Ειδικότερα ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας φέρει πιο βαθιές και θεσμικές συνέπειες αλλάζοντας μακροπρόθεσμα τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις, σε αντίθεση με τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή που έχουν περιοδικό χαρακτήρα. Συμπέρασμα της εργασίας είναι ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα έχει καταστεί μόνιμο χαρακτηριστικό του παγκόσμιου οικονομικού περιβάλλοντος , ζητώντας νέες στρατηγικές ανθεκτικότητας από επιχειρήσεις και κράτη. Προτείνονται δε μοντέλα πολιτικής διαφοροποίησης εμπορικών εταίρων, ενίσχυσης ενεργειακής ασφάλειας και ανάπτυξης πράσινων επενδύσεων, καθώς και η ενσωμάτωση γεωπολιτικών κινδύνων στα επενδυτικά μοντέλα. Τέλος, επισημαίνεται η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα στη σύνδεση μεταξύ γεωπολιτικών εντάσεων και πράσινης μετάβασης.