Energy and competitiveness of the EU economy

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τη σύνθετη σχέση μεταξύ της ενεργειακής μετάβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της σε ένα ολοένα και πιο ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα και πλέον ανεπτυγμένα οικονομικά μπλοκ διεθνώς, πρόσφατες αναλύσεις και πολιτικές εκθέσεις καταδεικνύουν την ύπαρξη ενός αυξανόμενου ελλείμματος ανταγωνιστικότητας σε σύγκριση με βασικούς παγκόσμιους ανταγωνιστές, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα. Στο πλαίσιο αυτό, οι φιλόδοξες πολιτικές της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια—με στόχο την κλιματική ουδετερότητα και την ηγετική θέση στην πράσινη μετάβαση—αναδεικνύονται τόσο ως δυνητικός περιορισμός όσο και ως στρατηγική ευκαιρία για τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη.

Η εργασία αρχικά προσδιορίζει και αναλύει τη φύση της πρόκλησης ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, αξιοποιώντας πρόσφατη έγκυρη βιβλιογραφία, όπως τις Εκθέσεις Letta και Draghi, καθώς και αναλύσεις διεθνών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εντοπίζονται βασικές διαρθρωτικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας, όπως η χαμηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας, η ελλιπής ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς, το κενό στην κλιμάκωση της καινοτομίας, οι δημογραφικές προκλήσεις, η κανονιστική πολυπλοκότητα και το υψηλό και ασταθές ενεργειακό κόστος. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο του ενεργειακού τομέα και των πολιτικών για το κλίμα ως κρίσιμου παράγοντα για τη βιομηχανική απόδοση και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Στη συνέχεια, η εργασία εξετάζει πώς συγκεκριμένες ενεργειακές και κλιματικές πολιτικές της ΕΕ—όπως το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και η δομή των ευρωπαϊκών αγορών ενέργειας—επηρεάζουν το κόστος παραγωγής, τις επενδυτικές αποφάσεις και τη διεθνή θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Παράλληλα, αναλύονται τα εργαλεία πολιτικής που έχουν σχεδιαστεί για τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων, όπως οι μηχανισμοί αποτροπής διαρροής άνθρακα, ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ και τα πλαίσια κρατικών ενισχύσεων.

Τέλος, η εργασία αξιολογεί νεότερες στρατηγικές πρωτοβουλίες—όπως η Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας, το Clean Industrial Deal και ο Κανονισμός για τη Βιομηχανία Μηδενικών Εκπομπών—ως προς τη δυνατότητά τους να μετατρέψουν την ενεργειακή μετάβαση από παράγοντα κόστους σε πηγή συγκριτικού πλεονεκτήματος. Το συμπέρασμα είναι ότι, παρά τις βραχυπρόθεσμες προκλήσεις που δημιουργεί η ενεργειακή μετάβαση για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η επιτυχής ευθυγράμμισή της με την βιομηχανική, επενδυτική και καινοτομική πολιτική μπορεί να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη παγκόσμια οικονομική ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.