The political economy of green energy transition : the case of Greece

Abstract

Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ουσιώδης για τη μείωση της κλιματικής αλλαγής παγκοσμίως και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι μεταβάσεις ενέργειας είναι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές διαδικασίες που διαφέρουν ανά περιοχή και εξαρτάται από το εκάστοτε θεσμικό πλαίσιο. Η παρούσα διατριβή εξετάζει την πολύπλοκη σχέση μεταξύ εθνικής ενεργειακής μεταρρύθμισης, διεθνών κλιματικών δεσμεύσεων, οικονομικής αναδιάρθρωσης και γεωπολιτικής δυναμικής στην Ελλάδα. Η μελέτη χρησιμοποιεί ανάλυση πολιτικής και λόγου, στατιστική αξιολόγηση των τάσεων στην ενεργειακή αγορά και περιστατικά μελέτης έργων ανανεώσιμης ενέργειας για να εξετάσει πώς οι δομικοί περιορισμοί, θεσμικά κληρονομήματα και ανταγωνιστικά συμφέροντα διαμορφώνουν τη μετάβαση στην ενέργεια στην Ελλάδα. Η ΕΕ και οι μηχανισμοί χρηματοδότησής της επηρεάζουν την ενεργειακή διακυβέρνηση της Ελλάδας, ενώ πολιτικές και οικονομικές ελίτ, ενεργειακές εταιρείες, κοινωνία των πολιτών και τοπικές κοινότητες διαπραγματεύονται πολιτικές μετάβασης. Η εργασία εισάγει τη θεωρία της πράσινης ενεργειακής μετάβασης στο πλαίσιο της Ανθρωπόκαινου εποχής και της κλιματικής κρίσης, δείχνοντας πώς οι μετασχηματισμοί του ενεργειακού συστήματος εξαρτώνται ιστορικά από την αλλαγή τεχνοοικονομικών παραδειγμάτων και γεωπολιτικών παραγόντων. Στη συνέχεια, τοποθετεί την Ελλάδα σε αυτό τον παγκόσμιο διάλογο, αναλύοντας την εξάρτησή της από τον λιγνιτικό της τομέα, τις ρυθμιστικές μεταρρυθμίσεις μετά τη οικονομική κρίση και τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ. Η εργασία αναλύει την πορεία της Ελλάδας στην ανανεώσιμη ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης αιολικής και ηλιακής ενέργειας, της απελευθέρωσης της ενεργειακής αγοράς και των μοτίβων πράσινων επενδύσεων. Τα εμπόδια περιλαμβάνουν τη γραφειοκρατική αναποτελεσματικότητα, τη δημόσια αντίσταση, τα ζητήματα χρήσης γης και την ενεργειακή φτώχεια. Η γεωπολιτική πτυχή της μελέτης εξετάζει πώς εξωτερικότητες, όπως ο πόλεμος Ουκρανίας-Ρωσίας και οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζουν τα μέτρα ασφαλείας της Ελλάδας στην ενέργεια και την περιφερειακή της θέση. Η Ελλάδα έχει προοδεύσει στην αύξηση του ανανεώσιμου μείγματος της ενέργειας της, αλλά η μετάβαση είναι κατακερματισμένη και κοινωνικά αμφιλεγόμενη. Η πίεση από την ΕΕ έχει επιταχύνει τη συμμόρφωση με τις πολιτικές, ενώ η θεσμική αδράνεια επιβραδύνει την εφαρμογή. Η διατριβή προειδοποιεί ενάντια σε μια τεχνοκρατική, εμπορική μετάβαση που αγνοεί τη δικαιοσύνη στην ενέργεια και τη δημόσια συμμετοχή. Αντίθετα, προτείνει έναν συμπεριληπτικό, ισότιμο και ευαίσθητο στις τοπικές συνθήκες ενεργειακό μετασχηματισμό που αντιμετωπίζει τις κοινωνικές και γεωγραφικές ανισότητες και τους γεωπολιτικούς κινδύνους. Αυτή η εργασία προάγει τις επιστημονικές συζητήσεις για τη βιώσιμη ενεργειακή διακυβέρνηση, τις δίκαιες μεταβάσεις και την επίδραση της πολιτικής οικονομίας στη δράση για το κλίμα, αναλύοντας την ελληνική περίπτωση.