Η επίδραση του νομοθετικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη μετάβαση προς την κυκλική οικονομία στην Ελλάδα

Abstract

Η παρούσα εργασία ακολουθεί βιβλιογραφική και ποιοτική προσέγγιση, βασιζόμενη κυρίως σε ανάλυση νομοθετικών κειμένων, επίσημων ευρωπαϊκών στρατηγικών, κανονισμών και οδηγιών, καθώς και σε στατιστικά δεδομένα που προέρχονται από αναγνωρισμένες πηγές, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Eurostat. Σκοπός της εργασίας είναι η αποτύπωση και ερμηνεία της επίδρασης του νομοθετικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στη μετάβαση της Ελλάδας προς την Κυκλική Οικονομία, μέσα από τρεις βασικούς άξονες: την εννοιολογική προσέγγιση του οικονομικού αυτού μοντέλου, την παρουσίαση του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου, και τη μελέτη της κατάστασης της Ελλάδας στη μετάβαση αυτή σε σχέση με άλλες χώρες της ΕΕ. Αρχικά, παρουσιάζεται η έννοια της Κυκλικής Οικονομίας μέσα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (Κεφάλαιο 1), η οποία προβλέπει κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 και μείωση εκπομπών κατά 55% έως το 2030. Αναλύονται οι βασικές αρχές και εφαρμογές της, ενώ επισημαίνονται τα οφέλη, οι προκλήσεις και η σύνδεσή της με τη Βιώσιμη Ανάπτυξη και τη Βιοοικονομία. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ (Κεφάλαιο 2) με έμφαση στο «Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία», την «Οδηγία για τα Πλαστικά Μίας Χρήσης» (η Οδηγία αυτή θέτει συγκεκριμένους στόχους για την ανακύκλωση των πλαστικών φιαλών μιας χρήσης σε ποσοστό 77% έως το 2025 και 90% έως το 2029, καθώς και την ενσωμάτωση ανακυκλωμένου πλαστικού σε αυτές σε ποσοστό τουλάχιστον 25% έως το 2025 και 30% έως το 2030), την «Ευρωπαϊκή Ταξινομία», την Οδηγία CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) και την πρόταση “Omnibus”, καθώς και τα πρότυπα γνωστοποίησης ESRS (European Sustainability Reporting Standards), GRI (Global Reporting Initiative) και ATHEX (Athens Exchange Group). Ακολουθεί η διερεύνηση της εναρμόνισης του παραπάνω πλαισίου με την ελληνική νομοθεσία (Κεφάλαιο 3) (Σχέδιο Δράσης 2021–2025, Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις, ενσωμάτωση Οδηγίας CSRD) και των σχετικών προκλήσεων, καθώς και η παρουσίαση δράσεων και προγραμμάτων Κυκλικής Οικονομίας (Κεφάλαιο 4) που έχουν εφαρμοστεί στη χώρα. Τέλος αναλύεται η επίδραση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου στη μετάβαση της Ελλάδας προς την Κυκλική Οικονομία (Κεφάλαιο 5) με αναφορά σε προοπτικές, εμπόδια και τρόπους βελτίωσης, ενώ πραγματοποιείται συγκριτική ανάλυση των επιδόσεων της Ελλάδας με εκείνες τριών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, της Σουηδίας, της Πορτογαλίας και της Ουγγαρίας, η οποία δείχνει ότι η Ελλάδα υστερεί στους τομείς της ανακύκλωσης και των επενδύσεων, αλλά εμφανίζει θετικά σημεία ως προς την ανακύκλωση ΑΗΗΕ (Απόβλητα Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού) και το εμπόριο ανακυκλώσιμων υλών. Ακόμη, προτείνονται νέοι δείκτες Κυκλικής Οικονομίας, όπως δείκτης πολλαπλών κύκλων χρήσης προϊόντων, δείκτης χάσματος κυκλικότητας, δείκτης κυκλικού σχεδιασμού προϊόντων κ.ά.) που καλύπτουν κοινωνικές και άλλες διαστάσεις, ενισχύοντας το υφιστάμενο πλαίσιο παρακολούθησης.