Η γεωοικονομική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενεργειακή ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη στο διεθνές σύστημα ανακατανομής ισχύος

Abstract

Η παρούσα Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία (Μ.Δ.Ε.) με τίτλο: «Η Γεωοικονομική Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ενεργειακή Ασφάλεια και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη στο Διεθνές Σύστημα Ανακατανομής Ισχύος» πραγματεύεται τη γεωοικονομική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ενέργειας, εστιάζοντας στην αλληλεξαρτώμενη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ των πεδίων της ενεργειακής ασφάλειας, ενεργειακής μετάβασης, βιώσιμης ανάπτυξης και των δράσεων για το κλίμα στο διεθνές σύστημα, στο οποίο συντελούνται έντονες μεταβολές ισορροπίας ισχύος. Η Μ.Δ.Ε. διασαφηνίζει ότι, η ενέργεια έχει αναδειχθεί σε κεντρικό εργαλείο οικονομικής ισχύος, ανταγωνισμού, πολιτικής επιρροής και ασφάλειας, ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οποία ανέδειξε με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο τις ευρωπαϊκές εξαρτήσεις, την οπλοποίηση των ενεργειακών ροών (οπλοποίηση της ενέργειας), καθώς και την ανάγκη χάραξης και εφαρμογής μιας ολοκληρωμένης γεωοικονομικής στρατηγικής με σαφείς προτεραιότητες στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ.

Η εν λόγω Μ.Δ.Ε. εξετάζει εις βάθος τη σταδιακή μετάβαση της ΕΕ από ένα μοντέλο ενεργειακής πολιτικής που βασιζόταν κυρίως στη λειτουργία των αγορών και στις διεθνείς αλληλεξαρτήσεις, προς μια πιο ολοκληρωμένη γεωοικονομική προσέγγιση. Η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται άμεσα με τη διαφοροποίηση των πηγών και οδεύσεων εφοδιασμού, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων αξίας, την ανάπτυξη κρίσιμων τεχνολογιών και την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Παρά τις σοβαρές προκλήσεις, ως απότοκο του διεθνούς ανταγωνισμού, των γεωπολιτικών εντάσεων και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, αναδεικνύονται ταυτόχρονα σημαντικές ευκαιρίες για την ΕΕ, ιδίως ως προς τη μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς ενεργειακούς προμηθευτές, την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης μέσω επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών μειώνοντας, παράλληλα, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Σε αδρές γραμμές, η μελέτη καταδεικνύει ότι, η γεωοικονομική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ενέργειας τελεί σε διαδικασία μετασχηματισμού και προσαρμογής σε ένα ιδιαίτερα ασταθές διεθνές περιβάλλον. Μολονότι, η ΕΕ έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στην ενεργειακή και περιβαλλοντική της πολιτική, εντούτοις, η Ένωση καλείται να αντιμετωπίσει, μέσω περαιτέρω θεσμικών πρωτοβουλιών, ταυτόχρονα την ανάγκη για άμεση ενεργειακή ασφάλεια και την επίτευξη των στόχων αναφορικά με την ενεργειακή μετάβαση, βιώσιμη ανάπτυξη και κλιματική ουδετερότητα, εν μέσω έντονων διεθνών γεωοικονομικών ανταγωνισμών, ενόπλων συρράξεων και κινδύνων λόγω κλιματικής αλλαγής.