Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση στην Ελλάδα μέσω των καινοτόμων τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στη δημόσια διοίκηση - Μελέτη των αντιλήψεων και απόψεων των εργαζομένων στους ΟΤΑ Α΄ βαθμού

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία μελετά τον ψηφιακό μετασχηματισμό του δημοσίου τομέα και την διαμόρφωση της Δημόσιας Διοίκησης μέσω της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, εστιάζοντας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η χρήση των καινοτόμων τεχνολογικών εφαρμογών πληροφορικής και επικοινωνιών στη Δημόσια Διοίκηση έχουν σαν στόχο την παροχή υπηρεσιών υψηλού επιπέδου προς τους πολίτες, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν εργαλείο εκσυγχρονισμού και διαφάνειας των Δημοσίων Οργανισμών. Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (OTA) Α΄ Βαθμού (Δήμοι), συνιστώντας την τελευταία υποδιαίρεση της Δημόσιας Διοίκησης, αποτελούν κύτταρο ζωτικής σημασίας για τις τοπικές κοινωνίες. Έτσι, ως αποκεντρωμένες διοικήσεις, οι Δήμοι επωμίζονται την ευθύνη επίλυσης των τοπικών ζητημάτων και την ανάπτυξη της περιοχής διοίκησής τους. Για να επιτύχουν τους στρατηγικούς τους στόχους, έχουν πλέον στη φαρέτρα τους τις καινοτόμες ψηφιακές εφαρμογές οι οποίες στα πλαίσια της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης αναπτύχθηκαν από τα αρμόδια Υπουργεία και δόθηκαν στους οργανισμούς για να αξιοποιηθούν και να δημιουργήσουν προστιθέμενη αξία στους ίδιους τους οργανισμούς, αλλά και στους κατοίκους, επιχειρήσεις και επισκέπτες του κάθε Δήμου. Η χρήση τους από τους Δήμους στα πλαίσια της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, επέφερε αλλαγές στον τρόπο διοίκησης των οργανισμών, στα εργασιακά περιβάλλοντα, στη διαχείριση του χρόνου εργασίας, στην παραγωγικότητα καθώς και στην αποτελεσματικότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες, στη συνεργασία και αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων εσωτερικών υπηρεσιών και λειτουργιών των ΟΤΑ αλλά και στη συνεργασία τους με άλλους Δημόσιους Φορείς. Το Ανθρώπινο Δυναμικό των Δήμων κλήθηκε να επιμορφωθεί και να αναπτύξει νέες δεξιότητες, συμβατές με την χρήση των νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών ώστε η διεκπεραίωση της εργασίας τους να γίνεται μέσω αυτών. Έτσι, η μετάβαση από την έγχαρτη γραφειοκρατική διαδικασία σε πιο απλουστευμένες και ψηφιοποιημένες πρακτικές, σε συνδυασμό με την εξειδίκευση του ανθρώπινου δυναμικού, οδήγησε στη βελτιστοποίηση του τρόπου εργασίας, καθιστώντας αποτελεσματικότερη και ταχύτερη την υλοποίηση προγραμμάτων και την επίτευξη των στόχων κάθε οργανισμού, και κατ’ επέκταση την εκπλήρωση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στα πλαίσια των ανωτέρω διαπιστώσεων αναπτύχθηκε το θεωρητικό μέρος της εργασίας αυτής. Αρχικά παρουσιάζεται η εξέλιξη της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης καθώς και οι αλλαγές που επήλθαν μέσω της υιοθέτησης των αρχών του Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ και της καινοτομίας. Στη συνέχεια εξετάζεται η ιστορική εξέλιξη της νομοθεσίας που οδήγησε στη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης καθώς και ο ρόλος που διαδραματίζουν στη Δημόσια Διοίκηση οι Δήμοι αποκτώντας τη διοικητική τους υπόσταση και θεσμική αυτοτέλεια ενώ παράλληλα περιγράφονται οι αρμοδιότητες και οι βασικές λειτουργίες τους. Ακολούθως αναλύεται η έννοια της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης ως προς τη δομή, τις ιδιότητες, τα στάδια εξέλιξής της και το νομοθετικό πλαίσιο που τη διέπει σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο υπό το πρίσμα της εφαρμογής καινοτομιών στη Δημόσια Διοίκηση κατά τη διαδικασία της ψηφιακής μετάβασης των οργανισμών. Επίσης, γίνεται παρουσίαση ενδεικτικών ψηφιακών εφαρμογών που έχουν υιοθετήσει οι Δήμοι της Ελλάδας προκειμένου να ανταποκριθούν στην αποτελεσματική, άμεση και ποιοτική υλοποίηση των στόχων που θέτουν στον στρατηγικό τους σχεδιασμό αναφορικά με τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξής τους. Οι καινοτόμες εφαρμογές Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης που υιοθετήθηκαν από τους Δήμους για την υποστήριξη των αρμοδιοτήτων και των λειτουργιών τους, επέφεραν αλλαγές στον τρόπο διοίκησης και βελτίωσαν το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών. Στο ερευνητικό μέρος της διπλωματικής εργασίας, παρουσιάζεται η μελέτη που αφορά την διερεύνηση των αντιλήψεων και απόψεων των υπαλλήλων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄ Βαθμού (Δήμων) σχετικά με την προσέγγιση, την υιοθέτηση και τη χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών στο πλαίσιο της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, καθώς και η αξιολόγηση της συμβολής τους στην εκτέλεση των καθημερινών υπηρεσιακών καθηκόντων τους. Ειδικότερα, εξετάζεται ο βαθμός στον οποίο η ενσωμάτωση των ΤΠΕ έχει επηρεάσει τη διεκπεραίωση των υπαλληλικών τους αρμοδιοτήτων, την παραγωγικότητα και την αποτελεσματικότητα στην εργασία τους, καθώς και τη συνολική λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών αλλά και το επίπεδο παρεχόμενης εξυπηρέτησης των πολιτών. Η μελέτη βασίστηκε σε ποσοτική έρευνα με τη χρήση δομημένου ερωτηματολογίου, το οποίο απαντήθηκε εθελοντικά και ανώνυμα από υπαλλήλους Δήμων της Ελλάδας. Τα συλλεχθέντα δεδομένα αναλύθηκαν μέσω στατιστικών εργαλείων, με στόχο την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων σχετικά με τους παράγοντες που επηρεάζουν τις στάσεις και τις αντιλήψεις των υπαλλήλων απέναντι στις ψηφιακές υπηρεσίες. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν ότι δημογραφικά και εκπαιδευτικά χαρακτηριστικά, όπως το φύλο, τα έτη προϋπηρεσίας, το μορφωτικό επίπεδο και η κατοχή πιστοποιημένης γνώσης Πληροφορικής και χειρισμού Η/Υ, επηρεάζουν σημαντικά τον βαθμό εξοικείωσης με τις ΤΠΕ, καθώς και την αντίληψη των υπαλλήλων ως προς την ευχρηστία, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των ψηφιακών εφαρμογών στις δημοτικές υπηρεσίες. Ιδιαίτερα, η εκπαίδευση και η πιστοποιημένη ψηφιακή κατάρτιση συνδέονται με πιο θετικές στάσεις και αυξημένη εμπιστοσύνη στη χρήση των ΤΠΕ, ενώ τα αυξημένα έτη προϋπηρεσίας φαίνεται να ενισχύουν την αντίληψη για την ευχρηστία και αποτελεσματικότητα των συστημάτων. Συνολικά, τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της ενίσχυσης των ψηφιακών δεξιοτήτων και της συνεχούς επιμόρφωσης και κατάρτισης των Δημοτικών Υπαλλήλων, καθώς και της αποτελεσματικής διαχείρισης ζητημάτων ψηφιακής ασφάλειας ώστε η ενσωμάτωση της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης στους Δήμους να οδηγήσει στον διαρκώς αναπτυσσόμενο ψηφιακό μετασχηματισμό τους.